Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Mười Hai 29th, 2010

HỌA TIẾT TRONG MỸ THUẬT AN NAM

(Les Motifs de l’Art Annamite)

Tác giả: L. Cadière

Dịch thoát: Đức Chính

Bài 9: HỌA TIẾT HÌNH THÚ – CON DƠI

Dơi có vai trò lớn trong nghệ thuật trang trí An Nam, nó biểu tượg cho chữ ‘phúc’. Là do tiếng Hán Việt dơi là chữ ‘bức’ (蝠) đọc gần giống chữ ‘phúc’ (福), từ đó người ta dùng hình ảnh con vật này để chỉ ‘phúc đức’. Khi minh họa bằng hình 5 con dơi là hàm ý chỉ ngũ phúc: (1) Phú 富 nghĩa là giàu, (2) khang ninh 安寧 là yên lành, mạnh khỏe (3) Thọ 壽 là sống lâu (4) hảo đức 好德 là có đức tốt (5) khảo chung mạng 考終命 là hưởng trọn tuổi trời (hình CLXXX).

Cùng với hình ảnh con dơi các họa tiết thường có lối chơi chữ. Thường nhất là lối chơi chữ ghép với chữ ‘phúc’ nhưng cũng có khi đi với chữ ‘khánh’ (慶 có nghĩa là ‘chúc mừng’) thay cho lời cầu chúc phúc. Khánh lại có thêm âm là ‘khương’ có nghĩa là phúc. Âm khánh lại có chữ viết là 磬, chỉ một món nhạc khí quý trong cung đình, thế là có họa tiết con dơi ngậm chiếc khánh có hai quả tua; hình này có tên ‘phúc khánh’ với ý chúc mừng hưởng phúc an lạc và thịnh vượng (hình CLXXXVI, CLXXXIX, CXC).

Hoặc cũng có khi đi với chữ ‘thọ’, thành ra ‘phúc thọ’, tức cầu chúc vừa hưởng phúc vừa đắc thọ. Trong mô-típ trang trí thành ngữ này được thể hiện bằng hình con dơi ngậm chữ thọ cách điệu. Nhiều lúc chữ thọ được thu gọn thành hình bát giác đơn giản với chiếc lá vươn dài ra và co rúm, biến cách thành con dơi (hình CXCI, CXCII),

Thay cho khánh ngọc hay chữ thọ, con thấy hình con dơi ngậm một giõ hoa. Giõ hoa là một món trong ‘bát bửu’ nên hàm chỉ sự vui hưởng hạnh phúc (hình CLXXXIV).

Về mặt trang trí con dơi hay có kèm theo hai quả tua, gọi là họa tiết ‘dơi tua’, nhưng hình như hai quả tua đó chẳng mang một ý nghĩa sâu xa nào ngoài sự trang trí. (hình CLXXXI, …)

Dơi có thể được biến cách từ lá, họi là lá hóa phúc, từ hoa mai gọi là mai hóa phúc, từ sen gọi là liên hóa phúc, từ quả gọi là quả hóa phúc; nhưng chủ yếu là từ hình hồi văn có tô điểm thêm hia lá gọi là hồi văn hóa phúc. Tùy theo ngẫu hứng người nghệ sĩ còn cho con dơi đi chung với rồng. Một vài chỗ thấy dơi xuất hiện ngay giữa tấm chi tiết của đồ gỗ, nhưng thường thì nằm ở các góc và giang cánh rất trang nhã. Trên đồ kim hoàn con dơi hay hóa thành những hạt tòn ten ở bông tai.


Các tư liệu trên đều do bạn Đức Chính dịch và cung cấp cho Blog và diễn đàn . Thay mặt bạn đọc xin chân thành cảm ơn bạn Đức Chính

Việc sử dụng lại các tư liệu trên , xin vui lòng liên hệ :

<ducchinhfriends@yahoo.com.vn>

(xem tiếp Bài 10: Họa tiết hình thú – sư tử)

 

MỤC LỤC – KIẾN THỨC MỸ THUẬT VN KỶ NIỆM THĂNG LONG 1000 NĂM

Advertisements

Read Full Post »

HỌA TIẾT TRONG MỸ THUẬT AN NAM

(Les Motifs de l’Art Annamite)

Tác giả: L. Cadière

Dịch thoát: Đức Chính

 


Bài 8: HỌA TIẾT HÌNH THÚ – CON RÙA

Rùa, tiếng Hán Việt là quy (龜), là một trong tứ linh, biểu tượng cho sự trường thọ vì nó sống trên ngàn tuổi. Triều đại nhà Đường có một quan tổng đốc các tỉnh phía nam dâng lên hoàng đế Hiến Tông (806-821) một con rùa có lông cho đó là điềm lành trường sinh, chẳng qua mai của nó bám rong và rêu mà ra.

Vì mai rùa ở trên tròn nên được coi là tượng của trời, ở dưới dẹt tượng của đất, nên rùa ví như sống lâu như trời đất. Từ xưa, người ta dùng mai rùa bỏ vào than hồng đốt để bói toán: nghe tiếng nổ lách tách mà đoán chuyện vị lai. Đời vua Hoàng Đế[1] có một con rùa thần (thần quy) nổi trên sông Lạc có những vằn kỳ bí, vua theo đó mà viết ra Kinh dịch, chuyện giống như vua Phục Hy lấy được vằn trên lưng con Long mã.

Ở Trung Hoa người ta tin rằng rùa cái thường giao phối với con rắn, nên thường cho đó là biểu tượng của sự bất trinh. Khi vẽ hình con rùa vào cột nhà ai là có ý bảo người đó kém phẩm hạnh. Vẽ hình ảnh đó, hay đơn giản viết chữ quy thôi, ở nơi ngõ cụt hay góc phố có nghĩa là ngỏ lời mời khách qua đường ghé lại làm chuyện trăng hoa.[2]

Vì rùa có dáng nặng nề nên được cho là biểu tượng của sự vững trãi nên ở Trung Hoa rùa được thờ làm thần hộ đê[3].

Người An Nam hình như không quan tâm những biểu tượng đó, rùa được dùng làm đế bia với tín ngưỡng tin vào sự trường thọ, cũng như tin vào sự vững bền như biểu hiện nặng nề nơi cơ thể nó (hình CLXXVII).

Người ta cũng thấy rùa làm trang trí dấu nhấn ở gờ bên mái nhà, nhưng trường hợp này hiếm thấy (hình CLVII, CLVIII). Khi nó mang trên lưng cổ đồ, tức bộ sách có buộc dãi lụa, thì nó là thần quy mang Lạc Thư, miệng nó sẽ phun ra cuộn sóng gọi là thủy ba.

Sen hóa rùa (liên hóa quy) là hình tượng: lá sen có mép cong vằn lên thành mai con rùa (hình CLXXIX) thường trang trí giữa đám sen. Cũng theo ngẫu hứng một số nghệ sĩ, các loài quả lá khác cũng biến cách thành rùa.

Các tư liệu trên đều do bạn Đức Chính dịch và cung cấp cho Blog và diễn đàn . Thay mặt bạn đọc xin chân thành cảm ơn bạn Đức Chính

Việc sử dụng lại các tư liệu trên , xin vui lòng liên hệ :

<ducchinhfriends@yahoo.com.vn>

(xem tiếp Bài 8: Họa tiết hình thú – con dơi)


[1] Như đã chú thích đây là nhầm lẫn của tác giả. Sự việc này xảy ra đời vya Đại Vũ nhà Hạ khi trị thủy.

[2] Henri Doré, sách đã dẫn, trang 400.

Read Full Post »