Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ’

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 15: Tây Vương Mẫu

Xi Wang Mu (Queen Mother of the West) Việt Nam gọi là Tây Vương Mẫu. Viện dẫn cổ xưa nhất nói đến bà tiên này là dòng văn tự khắc giáp cốt viết “ làm để dâng cho Đông Mẫu và Tây Mẫu”. Những văn bản cổ mô tả bà như là một vị nữ thần đáng sợ có răng hổ và có đuôi con báo.Dưới triều đại nhà Hán, bà lại được mô tả có 9 đuôi con cáo. Trong tập sách cổ “Thuật đạo vượt núi và biển”, San haijing (山海经), viết vào thế kỷ thứ 4 trước CN, bà được mô tả là một vị thần tiên có quyền năng gây ra thảm họa, bệnh tật và sự trừng phạt lên loài người.

Hình ảnh của Tây Vương Mẫu tiến hóa theo thời gian và cuối cùng được mô tả là Vương Hậu đẹp và nhân từ trong chư tiên Đạo giáo. Trong các bài viết của Zhuangzi (庄子)(khoảng thế kỷ thứ 4 trước CN)có đề cập rằng “ không ai biết sự khởi đầu và kết thúc của vị đại tiên này”.

Hình ảnh Tây Vương Mẫu thường đi kèm với năm tì nữ xinh đẹp xung quanh. Bà ngồi trên một con công hay chim phượng hoàng, mang một chiếc khăn trùm đầu. Hình ảnh bà cũng thường được vẽ chung với con hạc hay nhiều loại chim khác.

Tây Vương Mẫu biểu tượng cho nhiều điều tốt lành

Tây Vương Mẫu biểu tượng cho nhiều điều tốt lành

Tây Vương Mẫu biểu tượng cho nhiều điều tốt lành, bao gồm cuộc sống lâu dài giàu sang với đầy thanh danh, tiếng tăm tốt đẹp. Bà còn giúp cho gia đình có những đứa con trai ngoan ngoãn và thông minh. Có bà, gia đình có nhiều thế hệ sẽ chung sống hòa thuận, tránh được những tranh cãi lặt vặt

Lại nói thêm trong các truyện tích của Đạo giáo còn gọi Tây Vương Mẫu là “ DIÊU-TRÌ KIM-MẪU ”

Chữ Diêu, hoặc chữ Dao cũng được, có nghĩa là ngọc diêu, một thứ đá quí báu ( pierre précieuse ).

Chữ Trì nghĩa là ao nước, hay là hồ nước.

Hai chữ Diêu Trì hiệp lại có nghĩa là : Ao hay hồ nước, trong đó có nhiều ngọc quí báu. Đây có nghĩa là một cảnh trí, một cung điện, ở trên một chót núi Hi-mã-lạp-nhã (Himalaya), làm ranh giới giữa nước An Độ và nước Trung Hoa, gọi tên núi là Côn Lôn. Ai có coi truyện thần tiên thì biết đó là chỗ Ngọc Đế ngự và nhiều vị Đại Tiên tu luyện.

Chữ Kim là vàng, cũng có nghĩa là các loại kim, như bạc, đồng, chì, sắt . . .thuộc về Tây phương. Theo Bát quái hậu thiên (Lạc thơ), Kim nầy ở ngôi Đoài, mà Đoài là Âm kim.

Chữ Mẫu là mẹ, là chủ tể, thuộc về hữu hình. Như cuốn Đạo Đức kinh nói: “Hữu danh, vạn vật chi mẫu.”, nghĩa là chừng Đạo có hình, có tên, Nó là mẹ sanh muôn vật.

Người ta thường hiểu chữ “mẫu” theo nghĩa thông thường, là người đàn bà sanh con, nên gọi Đức Diêu Trì Kim Mẫu là Bà Tây Vương Mẫu.

Tây Vương Mẫu cũng là một vị ban thuốc trường sanh. Ngài trở thành một vị chủ tể vườn đào,. Ơ cõi trên trời, và cai quản các vị thần tiên cõi đó, có khác hơn cõi ta ở dưới trần nầy là đặng sống lâu và hưởng vô cùng khoái lạc (jouit d’une félicité parfaite). Vườn Tây Vương Mẫu ở trên chót núi Côn Lôn – như tôi đã nói ở trên. Ngài ở trong lầu các bằng ngọc, có 9 từng huyền thất và chung quanh có vách thành bằng vàng.

Trong lầu có đơn phòng Tử Túy, bên trái có ao Diêu Trì, bên mặt có sông Huờn Túy. Dưới chơn có 9 từng nhược thủy ( nước yếu ), sóng cao muôn trượng, không có tiên xa ( xe nhờ bạo phong thổi đi ), vủ luân ( bánh xe bằng lông chim ) thì không thể nào đi đến đó được. …

Một số tích truyện về Tây Vương Mẫu thường được vận dụng làm đồ án thiết kế trang trí trên gốm sứ với hình vẽ nhân vật có thể kể ra : Tích bà găp King Mu vua triều đại nhà Chu và Hán Võ Đế có lien quan đến Đông Phương Sóc, tích về Hằng Nga, tích về Ngưu Lang (牛郎), Chức Nữ (织女), tích Tôn ngộ Không ăn trộm đào tiên tại vườn nhà bà, tích chư tiên đi dự sinh nhật Tây Vương Mẫu…

ghè lớn thời cuối Minh vẽ trang trí mô tả cảnh chư tiên dự hội bàn đào ( sinh nhật Tây Vương Mẫu)

ghè lớn thời cuối Minh vẽ trang trí mô tả cảnh chư tiên dự hội bàn đào ( sinh nhật Tây Vương Mẫu)

Bình đầu thời Minh, hiện vật tại VBT Jakarta - Indonesia, vẽ Tây Vương Mẫu cầm khay đào tiên và hai tiên cô hầu quạt.

Bình đầu thời Minh, hiện vật tại VBT Jakarta - Indonesia, vẽ Tây Vương Mẫu cầm khay đào tiên và hai tiên cô hầu quạt.

Một bình vẽ men lam đầu nhà Minh khác mô tả cảnh các tiên đi dự hội bàn đào ( Tây Vương Mẫu mời )

Một bình vẽ men lam đầu nhà Minh khác mô tả cảnh các tiên đi dự hội bàn đào ( Tây Vương Mẫu mời )

KhanhHoaThuyNga

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 13: con rùa, chim hạc.

Con rùa

Theo sách về các nghi thức, kỳ lân, phượng hoàng, con rùa và rồng là 4 con vật linh. Rùa còn được gọi là huyền vũ – xuan wu (玄武), chiến binh đen; nó nắm quyền điều khiển phương Bắc của vũ trụ và biểu tượng cho mùa đông.

Cùng với chim hạc, cả hai đều là biểu trưng cổ xưa về trường thọ. Theo Ge wu zhi (格物志), sách ghi chép về khoa học, rùa có thể sống tới 1000 năm tuổi. Wang Chong (王充) trong sách Lun heng (论衡 – luận hành)lại nói rằng “ khi con rùa đã sống tới 300 năm tuổi, nó không to hơn một đồng tiền quan và có thể bò đi được trên một chiếc lá sen; khi được 3000 tuổi màu sắc của nó là màu thiên thanh có viền màu xanh lá và lúc đó kích thước của nó chỉ còn một bộ hai phân”. Đáng thích thú là motif vẽ rùa ở giửa trung tâm một lá sen đã được dùng trên gốm sứ dòng Yue trong suốt thời kỳ Ngũ Đại. Một ví dụ cho motif này trên gốm sứ đã được tìm thấy trên tàu đắm Cirebon tại Indonesia. Những motif như vậy cũng được tìm thấy trên gốm sứ Longquan.

tortoise

Chim hạc

Chim hạc được Đạo Lão lấy làm biểu trưng cho sự trường tồn. Nó là bạn đồng hành thường trực của thọ tinh – Thọ lão (shoulou). Thông thường các câu truyện cổ tích hay mô tả thần tiên xuất hiện cởi trên một con hạc. Việc một người bình thường trở thành tiên được khẳng định khi ông ta hóa hình thành chim hạc khi rời khỏi thế giới trần gian này. Theo sách Sưu Tiên Ký – Sou Xian Ji ( 搜仙记), Đinh Lệnh Uy – Ding Ling wei (丁令威), một người học phép tu tiên theo Đạo giáo, sau một nghìn năm khổ tập đã biến hình thành chim hạc để lên tiên cảnh.

Ngay cả cho đến ngày nay, trong xã hội Trung Hoa khi một người chết đi thì gia quyến và bằng hữu thông thường hay gửi phúng điếu với banner có ghi dòng chữ ‘Giá hạc Tây quy’ – Jia he xi gui (驾鹤西归), trở về tây phương trên một con hạc.

Những đồ án trang trí trên gốm sứ thông thường bao gồm chim hạc trong mây, chim hạc cùng với những biểu tượng khác về Thọ chẳng hạn như Thọ lão (ông thọ), cây thong, nai và nấm linh chi.

Cũng có ý nghĩa đậm nét hơn khi thiết kế bao gồm một chim hạc và nai. Đồ án được gọi tên là Lục hợp đồng xuân – liu he tong chun (六合同春). Trong tiếng Hoa nai và hạc phát âm nghe tương tợ như lục hợp (六合), diễn ý khắp mọi phương hướng của vủ trụ. Thiết kế như vậy mang ý nghĩa mùa xuân đến khắp nơi nơi và mọi tạo vật trên trái đất đều sinh sôi nảy nở. Điều này đặc biệt hiển nhiên hơn nếu thiết kế cũng bao gồm cả hình vẽ thảo mộc, hoa lá của mùa xuân.

Một đồ án lý thú khác bao gồm 6 chim hạc bay giữa những đám mây. 6 chim hạc đồng âm với lục hợp (六合), mà có nghĩa là sự bao gồm của 6 phương ( thiên (乾), địa (坤), bắc, nam, đông và tây ) ý nói khắp các phương của vủ trụ. Thiết kế này có tên ‘càn khôn lục hợp’ (乾坤六合). Như vậy , thiết kế này tượng trưng cho toàn bộ vủ trụ.

6cranes

KhanhHoaThuyNga dịch thuật

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 12: Ma cô tiên nữ , Đông Phương Sóc

Ma cô tiên nữ:

Ma cô tiên nữ (Magu the fairy) là thần tiên biểu trưng cho tuổi thọ. Truyền thuyết kể rằng tiên nữ này đã ba lần chứng kiến biển Đông Hải biến thành những cánh đồng mulberry. Phải mất hàng triệu năm để biển biến thành đất liền và để chứng kiến điều đó đến ba lần ám chỉ đến một khoảng thời gian dài không thể tưởng tượng nổi mà tiên nữ đã tồn tại. Tiên nữ này sống ở Bồng lai, nơi cư ngụ của các bậc thứ tiên.

Cứ vào mỗi mùng 3 tháng 3 hàng năm, chuyện kể Ma cô tiên nữ phải dâng rượu linh chi cho đại tiên Tây Vương Mẫu làm quà tặng mừng sinh nhật của bà. Motif trang trí thông thường nhất liên quan đến Ma cô tiên nữ được dùng là tích bà đi dâng quà mừng thọ: Ma cô hiến thọ – ma gu xian shou (麻姑献寿). Được sử dụng đầu tiên dưới thời Khang Hy nhà Thanh và đã trở thành phổ biến trong suốt các triều đại nhà Thanh sau đó.

Đĩa ngũ thái đời Khang Hy thể hiện Ma cô tiên nữ (Magu the fairy) mang một cành đào tiên, có một con nai làm bạn đồng hành. Trên nền vẽ bạn cũng thấy có nấm linh chi, tất cả là các biểu tượng về "thọ"

Đĩa ngũ thái đời Khang Hy thể hiện Ma cô tiên nữ (Magu the fairy) mang một cành đào tiên, có một con nai làm bạn đồng hành. Trên nền vẽ bạn cũng thấy có nấm linh chi, tất cả là các biểu tượng về "thọ"

Đông Phương Sóc:

Đông phương Sóc là mệnh quan của triều đình hoàng đế Hán Vũ Đế. Ông ta là người rất nhanh trí được Hoàng đế ưa chuộng , tin cẩn và đánh giá cao về những tham vấn của mình.

Ông thuộc típ người bí ẩn khó hiểu và các câu chuyện về sự nhanh trí của ông là vô số kể. Có một lần , ông đánh cắp rượu tiên ( có tác dụng bất tử) của hoàng đế và uống. Nhà vua tức giận và ban lệnh tử hình, nhưng Đông phương Sóc mĩm cười và nói, “ Nếu rượu là thật, ngài không thể làm hại được tôi; nếu không phải là thật thì tôi đã gây ra điều tai hại gì? Hoàng đế lấy làm vui thích và đã tha thứ cho ông.

Theo truyền thuyết, một lần nọ Tây Vương Mẫu hạ giới và viếng thăm vua Hán Vũ Đế. Họ cùng uống rượu và ăn đào tiên. Các quan chức trong triều lập rào cản không cho ai tham dự cuộc gặp gở này. Vì tính tò mò, Đông phương Sóc bí mật nhìn trộm từ một ô cửa sổ. Tây Vương Mẫu để ý thấy , cười lớn và lưu ý cho hoàng đế Hán Vũ Đế rằng kẻ nhìn trộm bị phát hiện kia đã từng 3 lần ăn trộm đào tiên trong vườn của bà. Hoàng đế lấy làm kinh ngạc và nhận thức ra rằng Đông phương Sóc là sự tái sinh hạ giới của một vị tinh quân (một vì sao trên trời). Tích về cảnh Đông phương Sóc ăn trộm đào tiên là chủ đề thường được vẽ trên gốm sứ Trung Hoa dưới các triều đại Minh và Thanh.

Những ví dụ về tích vẽ Đông Phương Sóc ăn trộm đào tiên từ vườn của Tây Vương Mẫu trên các gốm sứ cuối thời nhà Minh

Những ví dụ về tích vẽ Đông Phương Sóc ăn trộm đào tiên từ vườn của Tây Vương Mẫu trên các gốm sứ cuối thời nhà Minh

KhanhHoaThuyNga

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 10: Hoa thủy tiên, hoa quế.

Hoa thủy tiên:

hoathuytien

Hoa thủy tiên (narcissus) trong tiếng Hoa được gọi là shui xian ( 水仙), hoa này nở vào dịp đầu năm và tượng trưng cho vận may.Thường thường được vẽ đi kèm với những biểu tượng về sự trường tồn chẳng hạn như đá shou shi – thọ thạch (寿石)và nấm linh chi cũng được gọi là zhi xian – chi tiên (芝仙) và tre trúc, giống như một thông điệp chúc tụng của thần tiên chúc cho ai đó trong ngày sinh nhật có được một cuộc sống thọ.

Đồ án trang trí vẽ chim paradise flycatcher, đá (biểu tượng cho thọ) và hoa thủy tiên.

Đồ án trang trí vẽ chim paradise flycatcher, đá (biểu tượng cho thọ) và hoa thủy tiên.

Hoa quế ( hoa đan quế)

hoaque

Ostmanthus (桂花), Hoa quế, là một loại hoa Châu Á nổi tiếng vì hương thơm của nó. Trong tiếng Hán , từ quế – gui (桂) phát âm tương tự như khôi – kui (魁) trong các cụm từ khôi nguyên, tam khôi, á khôi, … hay tương đương với từ “top” trong các cụm từ top three, top ten,… có nghĩa là đổ đầu trong kỳ khảo hạch tại kinh thành. Thường thường ý nghĩa của nó được chuyển tải bằng cách vẽ một nho sĩ tay cầm một cọng hoa quế.

Dĩa doucai thời Khang Hy vẽ vị quan tay cầm bông hoa quế, biểu thị đổ đầu khoa thi

Dĩa doucai thời Khang Hy vẽ vị quan tay cầm bông hoa quế, biểu thị đổ đầu khoa thi

Biểu tượng hoa quế trên tay nho sĩ + tích " cá chép hóa rồng"

Biểu tượng hoa quế trên tay nho sĩ + tích " cá chép hóa rồng"

Hình cuối có thể tham khảo thêm trang trí biểu tượng: “các loại cá”

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 6: con ong và con khỉ

Con khỉ trong tiếng Hán đồng âm với từ “ chức hầu tước”. Từ hầu (con khỉ) – hou (猴)và từ hầu tước (侯) phát âm tương tự như nhau. Thuờng thường các đồ án trang trí trên gốm sứ hay vẽ một con khỉ với một con ong và đôi khi lại vẽ con khỉ cưởi trên lưng ngựa.

Tiếng Hán gọi con ong là “phong” (蜂 – feng)cũng phát âm tương tự như từ “phong” (封)với nghĩa ban chức, phong tước hiệu.Như vậy, đồ án một con ong và một con khỉ hàm ý được phong tặng tước Hầu.

Trên lưng ngựa tiếng Hán là “ mã thượng” – ma sheng (马上)cũng mang ý nghĩa là ngay lập tức. Vì vậy , một con ong cùng với một con khỉ cưởi trên lưng ngựa có ý nghĩa là ngay lập tức được phong tặng tước Hầu.

Một bố cục trang trí với sự kết hợp motif con khỉ , ong và ngựa như thế mang thông điệp của việc chúc mừng ai đó thăng quan, tiến chức.

motif ong và khỉ trên lưng ngựa : "Mã thượng phong Hầu"

motif ong và khỉ trên lưng ngựa : "Mã thượng phong Hầu"

ý nghĩa của con khỉ vẽ trong phong cảnh này được làm rỏ bằng bài thơ chúc tụng gia chủ được thăng quan, tiến chức

ý nghĩa của con khỉ vẽ trong phong cảnh này được làm rỏ bằng bài thơ chúc tụng gia chủ được thăng quan, tiến chức

KhanhHoaThuyNga

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 5: Tùng bách – the cypress

Cây tùng bách là biểu tượng của trường thọ vì loại cây này sống rất lâu năm. Tùng bách được phát âm là “bách” đồng âm với từ một trăm (百 – bai). Đồ án trang trí phổ biến trên gốm sứ là nhóm các cây tùng bách – the cypress (柏), trái hồng vàng ( phát âm tương tợ từ “sự” có nghĩa là việc, điều) và nấm linh chi lại với nhau. Nấm linh chi có hình dạng giống như “a ruyi” – từ “ như ý” (có ý nghĩa như một lời chúc). Khi nhóm lại như vậy là chuyển tải thông điệp “bách sự như ý” – bai shi ruyi (百事如意): cả trăm vụ việc sẽ diễn biến xuôi sẽ.

biểu tượng " bách sự như ý" thông qua hình vẽ tùng bách và quả hồng

biểu tượng " bách sự như ý" thông qua hình vẽ tùng bách và quả hồng

KhanhHoaThuyNga

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »