Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘tàu cổ Cà Mau’

Tàu cổ Cà Mau là con tàu được khai quật khảo cổ học năm 1998-1999. Đây là con tàu chở hàng gốm sứ xuất khẩu của Trung Quốc đang trên lộ trình từ Quảng Châu sang châu Âu.

Con dầu bằng đá tìm thấy trong tàu Cà Mau. Nó đã được giải mã vởi tác giả Paul A.Van Dyke của trường đại học Ma Cao. Theo tác giả này, ở thế kỷ 18 có khoảng 30 chiếc thuyền Trung Quốc cập cảng Đông Nam Á và mỗi năm một số thuyền đến Batavia (Jakata ngày nay). Họ tên của một số thuyền Trung Quốc được nhắc tới như Zhang, Ye, Cai, Qiu, Yan, Chen và Pan. Dấu ấn bằng đá trong tàu cổ Cà Mau được gọi là Pan Tingcai, tiếng việt là Phan Đình Thái ấn. Ông này có thể là một chủ hàng hoặc là một người giúp thuyền trưởng tàu Cà Mau

Con dấu bằng đá tìm thấy trong tàu cổ Cà Mau. Nó đã được giải mã bởi tác giả Paul A.Van Dyke của trường đại học Ma Cao. Theo tác giả này, ở thế kỷ 18 có khoảng 30 chiếc thuyền Trung Quốc cập cảng Đông Nam Á và mỗi năm một số thuyền đến Batavia (Jakata ngày nay). Họ tên của một số thuyền Trung Quốc được nhắc tới như Zhang, Ye, Cai, Qiu, Yan, Chen và Pan. Dấu ấn bằng đá trong tàu cổ Cà Mau được gọi là Pan Tingcai, tiếng việt là Phan Đình Thái ấn. Ông này có thể là một chủ hàng hoặc là một người giúp thuyền trưởng tàu Cà Mau. Giáo sư Christiaan J.A. Jorg, trong bài “The Ca Mau porcelain cargo” in trong Aucion Catalogue, đã cho rằng hàng gốm sứ trong tàu Cà Mau thuộc 2 phong cách kangxi và loại phong cách (styles): tiếp nối phong cách kangxi và loại mới theo phong cách Yongzheng. Niên đại của tàu cổ Cà Mau là vào khoảng 1.725.

Niên đại của tàu cổ Cà Mau là vào khoảng năm 1725. Giáo sư Christiaan J.A. Jorg, trong bài “The Ca Mau porcelain cargo” cho rằng hàng gốm sứ trong tàu Cà Mau thuộc 2 phong cách kangxi và loại mới theo phong cách Yongzheng.

Trong hình là gốm sứ Trung Quốc. Đồ gốm sứ trong tàu cổ Cà Mau, chiếm số lượng lớn là đồ sứ xanh trắng. Chúng có kích thước khác nhau, đường kính miệng từ 20,5 cm – 29,2 cm, cao từ 2,6 cm – 3 cm. Những cái đĩa cùng kiểu dáng, miệng loe ngang, lòng phẳng, đế thấp và rộng.

Đĩa sứ Trung Quốc. Đồ gốm sứ trong tàu cổ Cà Mau chiếm số lượng lớn alf đồ xứ xanh trắng. Do nhu cầu của thị trường châu Âu mà các lò sứ xuất khẩu của Trung quốc phải đáp ứng mẫu mã mới, theo yêu cầu đặt hàng và kiểu dáng hoa văn của mỗi món đồ. Bên cạnh các chủng loại và đề tài hoa văn truyền thống Trung Quốc còn xuất hiện thêm văn hoa theo phong cách châu Âu.

Cận cảnh chiếc đĩa gốm sứ. Lòng đĩa vẽ phong cảnh thành lũy, mây, sóng nước, cây thông, 3 người đội mũ, áo khoác, đi ủng cao, một người dắt thú. Viền miệng đĩa in gờ uốn vẽ sóng nước hình lưỡi câu. Thành ngoài đĩa vẽ 3 cành hoa lá.

Loại đĩa này được nhiều người biết đến và trang trí của nó thường được mô tả là hậu cảnh Scheveningen, dù trong quá khứ nó được biết đến là phong cảnh Deshinia, nơi người Hà Lan đã chiếm giữ trong nửa cuối thế kỷ 17 và 18. Từ thế kỷ 18, loại đĩa này được gọi là “phong cảnh Scheveningen” trong một danh bạ bán hàng có niên đại 1778.

Đĩa sứ Nhật Bản. Đĩa sứ Trung Hoa dựa phong cách hoa văn châu Âu theo yêu cầu đặt hàng và vì thế gọi là “hàng đặt Trung Quốc” . Theo tài liệu của nhiều chuyên gia khảo cổ, loại đĩa Nhật Bản có trang trí tương tự được sản xuất tại khu vực lò Arita cho Hà Lan vào khoảng năm 1.700. Những tiêu bản đó quen gọi là đĩa “phong cảnh Scheveningen”.

Đĩa loại này dựa trên một mẫu đĩa của thị trấn Delf ở Hà Lan và được đặt bởi người Hà Lan tại Deshima để sản xuất trên diện rộng. Môtíp hoa văn trên đĩa này khá phổ biến trên các loại cốc, đĩa để đồ ăn và vật dụng đồ bếp khác. Hầu hết những loại hình này có niên đại vào khoảng 1/4 đầu thế kỷ 18 mà không còn thấy một mẫu mã nào sau năm 1730.

Loại đĩa sứ hoa lam trong tàu cổ Cà Mau. Đường kính miệng 29,5cm và 37cm, trong lòng vẽ 2 cành hoa lá, xung quanh bổ ô, bên trong vẽ hoa lá cùng biểu tượng của đồ vật quý, cũng là những kiểu loại đồ sứ xanh trắng truyền thống của Nhật Bản sản xuất theo yêu cầu của người Hà Lan.

Trong tàu cổ Cà Mau còn có loại bình có quai, miệng đứng, cổ hình trụ, thân dưới phình, đáy lõm, quai hình khuyên, đường kính miệng 8,5cm, chiều cao từ 20 đến 20,5cm. Trang trí trên loại bình này là phong cảnh nhân vật theo tích cổ Trung Hoa hay hoa lá. (Xem ảnh tr. 158-159, Nguyễn Đình Chiến, 2002). Ngoài ra còn có loại bình có quai, dáng quả đu đủ, đường kính miệng 4,2cm, chiều cao 15,7cm (The Ca Mau, 2009, tr. 187-188). Trang trí trên bình loại này vẽ phong cảnh sơn thuỷ lâu đài, (Ảnh N.24, tr. 13, Đông Tây giao lưu).

Bình sứ Trung Quốc. Trong tàu cổ Cà Mau còn có loại bình có quai, miệng đứng, cổ hình trụ, thân dưới phình, đáy lõm, quai hình khuyên, đường kính miệng 8,5cm, chiều cao từ 20 đến 20,5cm.. Trang trí trên loại bình này là phong cảnh nhân vật theo tích cổ Trung Hoa hay hoa lá.

Ngoài ra còn có loại bình có quai, dáng quả đu đủ, đường kính miệng 4,2cm, chiều cao 15,7cm. Trang trí trên bình loại này vẽ phong cảnh sơn thuỷ lâu đài.

Ngoài ra còn có loại bình có quai, dáng quả đu đủ, đường kính miệng 4,2cm, chiều cao 15,7cm. Trang trí trên bình loại này vẽ phong cảnh sơn thuỷ lâu đài.

Bình sứ Anh (bên trái) và bình sứ Nhật Bản 9 bên phải) Điều lý thú là khi so sánh về loại hình của loại bình có quai này chúng ta thấy sự tương đồng gần gũi giữa bình có quai Cà Mau, niên đại 1725 với loại bình có quai Imari ware Nhật Bản, thế kỷ 17 (ảnh 29) và Bristol ware của Anh, thế kỷ 18 (ảnh 30) (Xem Đông Tây giao lưu, 1984, tr. 15).

Bình sứ Anh (bên trái) và bình sứ Nhật Bản 9 bên phải). Các chuyên gia khảo cổ so sánh loại bình và nhận thấy sự tương đồng gần gũi giữa bình có quai Cà Mau, niên đại 1725 với loại bình có quai Imari ware Nhật Bản, thế kỷ 17 và Bristol ware của Anh, thế kỷ 18.

Bình sứ Trung Quốc.

Bình sứ Trung Quốc. Trong quá trình tìm hiểu về gốm sứ ở tàu cổ Cà Mau, các nhà khảo cổ cho rằng, dù số lượng hàng hoá gốm sứ trên tàu cổ Cà Mau là rất lớn, trong đó một số chủng loại mang phong cách thị hiếu châu Âu, nhưng không đồng nghĩa rằng toàn bộ số hàng hoá này hướng tới Batavia hay đáp ứng cho khách hàng phương Tây.

Trường hợp này cũng tương tự như hàng hoá trong tàu cổ Hòn Cau, xảy ra trước tàu Cà Mau mấy chục năm trước, có khả năng là chuyến hàng đi tới Batavia đề bán cho khách hàng trung gian. Vì ngoài những chủng loại hàng sản xuất từ khu vực lò Cảnh Đức Trấn hàng gốm sứ tàu cổ Cà Mau còn được thu mua từ nhiều nguồn khác nhau. Do vậy, theo các nhà khảo cổ, hàng hoá này có thể dành cho thị trường Đông Nam Á.

Tình trạng đặc biệt phong phú các chủng loại chén và đĩa dùng cho uống trà, cà phê xuất hiện trong khối lượng hàng hoá gốm sứ tàu Cà Mau cũng là một dẫn chứng cho thấy hàng Trung Quốc xuất khẩu rất mạnh vào cuối thế kỷ 17 đầu thế kỷ 18.

Các cổ vật trên hiện được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, và được giới thiệu trong một hội thảo ba ngày qua tại Hà Nội về khảo cổ học. Trong hai năm tới, nhiều báu vật khảo cổ của Việt Nam sẽ lên đường sang Đức triển lãm.

Theo vnexpress

* MỤC LỤC – TIN TỨC THỜI SỰ NGÀNH GỐM 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Advertisements

Read Full Post »

Đây là catalogue 7 trang của TREVOR PHILIP & SONS mô tả các hiện vật cổ gốm sứ trục vớt được từ  con tàu buôn gốm cổ bị đắm vào khoảng 1725 với đầy đủ chú thích về hành trình con tàu, lộ trình thương mại trên biển của TQ vào thời kỳ đó  cũng như các chú thích khác trên hàng hóa thu hoạch được theo lô phân loại…

camau-illustrated-1

Bạn đưa con chỏ chuột lên từ  “CaMaucatalogue” dưới đây để xem bằng Acrobat reader:

Đầu tiên sẻ xuất hiện snapshot mô tả hình ảnh file và wordpress sẻ tự động tải file về máy của bạn. Bạn không cần phải mở file này mà click phải chuột  để xổ ra lựa chọn, rê chuột  vào “open file in new tab”  và click trái, wordpress sẻ mở một tab mới cho bạn xem file.

camaucatalogue

camau-illustrated2

Tàu buôn cổ, đắm chìm ở vùng biển ngoài khơi tỉnh Cà Mau được Chính phủ chỉ đạo cho tỉnh Cà Mau phối hợp với Viện Bảo tàng lịch sử Việt Nam tổ chức khai quật trong hai năm 1998-1999. Cổ vật thu được 99.124 món. Tuy nhiên, trước đó cư dân Bình Thuận đã phát hiện tàu và tổ chức khai thác trái phép, tỉnh Bình Thuận thu hồi về được 32.569 hiện vật. Tổng cộng hai tỉnh Cà Mau và Bình Thuận khai thác từ tàu cổ Cà Mau được 131.693 hiện vật.

Chính phủ cho phép hai tỉnh Cà Mau và Bình Thuận chủ động phối hợp với các bộ ngành liên quan tổ chức đàm phán với nhiều đối tác là các công ty đấu giá cổ vật quốc tế (Hà Lan, Anh, Mỹ…) và chính thức ký hợp đồng với Công ty Unicom & Sotheby’s.

Đến tháng 8-2006, cổ vật từ tàu đắm ở Cà Mau đã đến Hà Lan. Cổ vật được bán đấu giá kỳ này chủ yếu là đồ gốm sứ được sản xuất từ Trung Quốc, đời vua Ung Chính (Yongzheng) nhà Thanh (1723-1735).

Số lượng bán đấu giá cũng khá lớn: 76.657 cổ vật (trong đó hiện vật xuất từ kho lưu Cà Mau là 46.517 cổ vật).

Gốm sứ được chế tác từ các lò nổi tiếng thế giới thời bấy giờ như: Cảnh Đức Trấn (tỉnh Giang Tây), Đức Hóa (tỉnh Phúc Kiến), Quảng Châu Tây thôn, Hồ Châu, Tiên Sơn Thạch Loan (tỉnh Quảng Đông)…

Trong đó các quan lò chuyên sản xuất các sản phẩm tinh xảo dùng trong cung đình và xuất khẩu (như Cảnh Đức Trấn và các lò chung quanh…). Nếu phân loại theo chất liệu, màu men sứ hàng chục loại: sứ hoa lam, sứ men trắng, men ngọc, men nhiều màu…

Phân theo chủng loại cũng có hàng chục nhóm như đĩa, chén, tô, bình, tượng, hộp trang điểm… Hoa văn, trang trí mỹ thuật trên men sứ rất phong phú, sắc sảo, từ đề tài hoa- lá, tùng- mai- cúc- trúc, phong cảnh sơn thủy, điển tích điển cố Trung Hoa (Tam Quốc chí, Khương Tử Nha với tiểu đồng, Ngư ông đắc lợi…) thể hiện nét vẽ tài hoa của các nghệ nhân Trung Quốc.

Kiểu dáng cũng rất phong phú độc đáo (bình hình khỉ, tượng lão ông, tượng thiếu nữ…). Vừa là sản phẩm truyền thống Trung Hoa lúc bấy giờ, vừa sản xuất theo đơn đặt hàng của các nước tư bản phương Tây (bình đựng sữa, tranh phong cảnh châu Âu, bình cổ cao – vật dụng ở các nước Ả rập…).

Nhiều cổ vật kiểu dáng rất đặc biệt, hiếm gặp như: lư hương, hộp trang điểm bằng sứ hoa lam, kendi có vòi, bình trà hình khỉ…

Ngay từ khi khai thác các nước phương Tây đặc biệt chú ý các cổ vật, vì tàu Cà Mau có số lượng nhiều, chủng loại phong phú và giá trị hơn cổ vật ở các tàu cổ Cù Lao Chàm, Bình Thuận, Hòn Cau và Kiên Giang (tên các tàu được Viện Bảo tàng lịch sử đặt).

Từ tháng 9 đến tháng 12-2006, Công ty Unicom & Sotheby’s đã tổ chức triển lãm giới thiệu ở Trung Quốc, lãnh thổ Hồng Công và một số trung tâm đô thị, trường đại học lớn ở châu Âu. Sự kiện này đã thu hút giới chuyên môn, nhà sưu tập và nhiều người quan tâm.

Để tiến hành các bước như trên, các cơ quan chức năng của tỉnh Cà Mau, tỉnh Bình Thuận, nhiều bộ ngành Trung ương và Công ty đấu giá cổ vật quốc tế Unicom & Sotheby’s đã có những quy trình làm việc khoa học, chặt chẽ.

Cán bộ chuyên viên Viện Bảo tàng lịch sử Việt Nam, cán bộ, nhân viên Bảo tàng Cà Mau đã làm việc bền bỉ từ việc chỉ huy trục vớt, ngâm rửa, xử lý kỹ thuật, phân loại, ghi chép hồ sơ lý lịch tỉ mỉ từng cổ vật, nhập liệu vào máy vi tính hơn 100 ngàn cổ vật.

Các chiến sĩ Công an Cà Mau bảo vệ an toàn kho cổ vật trong suốt 3.000 ngày đêm, kể từ lúc khai quật lấy lên thùng hiện vật đầu tiên ở ngoài biển khơi cho đến khi xuất kho hiện vật, hoàn tất các thủ tục hợp đồng bảo hiểm rủi ro, xuất cảnh…

Trong quá trình ấy không thể không kể đến sự đóng góp của Công ty trục vớt cứu hộ VISAL. Hàng chục kíp thợ lặn có kinh nghiệm nhất đã được huy động, với tổng số gần 1.000 giờ lặn. Ở độ sâu trên dưới 35m, dưới áp lực rất lớn của khối nước biển khổng lồ.

Thợ lặn phải chấp hành nghiêm ngặt: chỉ được phép ở dưới đáy biển lâu nhất không quá 30 phút. Từ đáy biển ngoi lên cũng phải từ từ (kéo dài trên 15 phút), vì nếu lên nhanh, giảm áp đột ngột thì sẽ bị rỉ máu tai, máu mũi, nguy hiểm tính mạng (tại vị trí này, chúng tôi quan sát thấy những con cá vừa câu kéo lên khỏi mặt nước là bị lòi hai mắt và lòi bong bóng ra đằng miệng).

Các tốp thợ phải tiến hành đo đạc khảo sát vẽ sơ đồ, thổi hút bùn cát tích tụ gần 300 năm nay đã lấp kín hết con tàu. Có lần, một thợ lặn bị con cá dài 10m tấn công.

Chỉ huy trên tàu nhìn qua màn hình nhắc nhở: “Bình tĩnh, xoay lưng lại”, thì ra cá dữ sợ màu vàng của bình oxy. Qua màn hình từ đáy biển truyền lên tàu, Trưởng ban khai quật ra lệnh các nhóm thợ cẩn thận bóc tách, lấy từng hiện vật, mảnh vỡ để chuyển lên tàu 1.217 giỏ hiện vật (cả lành và mảnh vỡ).

Đây cũng là lần đầu tiên các cán bộ, kỹ sư, công nhân Việt Nam tự lực hoàn toàn và công việc khai quật được tiến hành an toàn tuyệt đối, kể cả trong những ngày gặp mưa bão, tiết kiệm rất nhiều chi phí so với việc thuê chuyên viên nước ngoài.

Cổ vật từ tàu đắm ở Cà Mau đã có mặt ở Trung tâm bán đấu giá cổ vật quốc tế Sotheby’s Amsterdam Hà Lan và chính thức được bán đấu giá vào hai ngày 30 và 31-1-2007.

Chắc chắn sẽ thu về cho ngân sách Nhà nước một khoản ngoại tệ không nhỏ.

Nhưng đằng sau việc phát hiện và khai thác còn có rất nhiều câu chuyện.

Người phát hiện con tàu là ông Nguyễn Ngọc Hùng và Nguyễn Ngọc Linh chủ hai tàu đánh cá ở thị trấn Lagi, huyện Hàm Tân. Họ đã tổ chức khai thác trái phép nhiều lần, mang về hơn 30 ngàn cổ vật.

Trong đó có một số cho, tặng và bán. Phóng viên báo Tuổi Trẻ đã phát hiện cổ vật mua bán ở đường Lê Công Kiều để lần ra gốc tích con tàu đăng lên mặt báo. Nhưng tàu đã bị khai thác nham nhở làm bể vỡ cổ vật khá nhiều.

Sở dĩ ngư dân Bình Thuận không lấy được nhiều hơn vì khai thác thủ công, không có bình dưỡng khí. Và họ tập trung vào việc lấy chì (đã lấy lên 2,4 tấn) mà họ ngỡ là vàng và kim loại quý.

Sau này, các chủ tàu thú nhận, họ đã bị lỗ tiền xăng dầu và chi phí. Một số ngư dân khác cũng phát hiện và cũng mò lấy được cổ vật đem bán nhưng cũng không đủ tiền thuốc thang do bị ảnh hưởng rất nặng của sức ép dưới đáy biển.

Đó là chưa kể có trường hợp bị tai nạn do tranh giành mò vớt mà cắt đứt dây ống thở (thòng từ trên tàu xuống cho thợ lặn).

Ở Cà Mau, Sở Thủy sản lúc đó đã chỉ đạo khai thác rất thủ công: thuê mướn ngư dân xuống bới móc, đồ vỡ thì bỏ lại, đồ lành bỏ đầy cần xé kéo lên tàu.

Do đếm số lượng giỏ đem lên mà tính tiền, cùng với sự thiếu hiểu biết của những ngư phủ làm công khoán cũng như cán bộ chỉ đạo, tổ chức khai thác cách này đã làm hư hại không ít cổ vật (số mảnh vỡ sau này lấy lên được hơn 671 giỏ lớn).

Việc khai thác của Sở Thủy sản là không đúng chức năng, phản khoa học (đã để xảy ra hai trường hợp bị ngất, bị chảy máu lỗ tai) nên UBND tỉnh Cà Mau đã cho ngưng khai thác (bàn giao hết hiện vật trên cho Bảo tàng tỉnh) và có công văn xin ý kiến Chính phủ.

Ngoài số hiện vật bán đấu giá trên, tỉnh Cà Mau còn được Nhà nước cho phép lưu giữ 2.596 cổ vật để trưng bày phục vụ nhân dân và khách du lịch. Trong đó có hai bộ sưu tập đầy đủ 1.848 món và một bộ sưu tập độc bản (gồm 748 món) không trùng với bất cứ món nào trong tổng số gần 130 ngàn cổ vật trên tàu đắm cổ Cà Mau.

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »