Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘sưu tầm’

Tặng bạn Đỗ Hữu Thái , một người đam mê cổ vật chân chính 

 

I /  ĐỒ CỔ

Đồ cổ là những sản phẩm văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá khứ lịch sử , bằng nhiều chất liệu khác nhau , được bảo tồn đến nay .

Đồ cổ có rất nhiều loại ,bằng nhiều chất liệu và có giá trị trên nhiều mặt . Từ những đồ cổ được sưu tập , sắp xếp có hệ thống và xác định niên đại hoặc thời đại , người ta có thể thấy được trình độ kỹ thuật , thẩm mỹ , tư tưởng , tình cảm của con người và cộng đồng dân tộc trong mỗi triều đại , thời kỳ lịch sử , có thể hiểu được nền văn hóa , văn minh của dân tộc ấy . Thông thường , đồ cổ có ý nghĩa và giá trị nổi bật trên hai mặt mỹ thuật và kinh tế . về mặt mỹ thuật , đồ cổ đem lại cho chúng ta tình cảm thẩm mỹ , thưởng thức cái đẹp hiếm có do người xưa để lại . về mặt kinh tế , đồ cổ có thể được định giá bằng tiền bạc , bằng vàng với giá trị vật chất lớn , do đó đồ cổ có thể được trao đổi , mua bán như những hang hóa đặc biệt .Thú chơi đồ cổ xuất phát chủ yếu từ yếu tố mỹ thuật của đồ cổ . Nghề buôn đồ cổ xuất phát từ giá trị kinh tế của sản phẩm này . Từ giá trị to lớn của đồ cổ và nhu cầu sử dụng rộng rãi chúng đã nảy sinh nghề làm giả đồ cổ . Thú chơi ấy , các nghề ấy xuất hiện và song song tồn tại ở nước ta , cũng như trên thế giới từ lâu đời .Việc sưu tầm săn lung và buôn bán đồ cổ xưa nay đã đem lại không ít vinh quang , sự giàu có , nhưng cũng xảy ra nhiều bất hạnh , đắng cay cho con người .

Người Việt Nam , từ Huế vào Nam thường gọi các loại mỹ nghệ phẩm được làm khoảng trăm  năm về trước là đồ xưa , còn người Miền Bắc thì gọi chúng là đồ cổ . Bây giờ thuật ngữ đồ cổ đang được dùng rộng rãi trong cả nước , chỉ tất cả các sản phẩm cổ xưa , phần lớn đều quý hiếm , đồ đồng , đồ đá , đồ vàng bạc , đồ gỗ , sách cổ , vv …. Từ trống đồng , tượng đồng , tượng đá , đồ gốm , bàn ghế , hòm tủ , đến câu đối , hoành phi , tranh khắc , tiền cổ …. Còn nghành bảo tàng thì gọi chúng bằng thuật ngữ cổ vật , hiện vật cổ .

1/ Cổ vật bảo tàng .

Cổ vật quốc gia được lưu giữ ở các bảo tàng trong nước .Xin hãy đến Viện bảo tàng Hà Nội , nơi đang lưu giữ bảo quản tới 5.500 cổ vật …. Trong hầm tối – theo đúng nghĩa của từ này . Các nhà chuyện môn cho biết đây là một kho tàng vô giá , có một không hai ở Việt Nam . Người duy nhất đang có trách nhiệm quản lý kho cổ vật này là bà Nguyễn Kim Nguyên , tốt nghiệp khoa Bảo tàng Đại học Lômônôxốp ( Liên Xô cũ ) , chuyên viên cổ vật của viện Bảo tàng Hà Nội . Đến nay , Viện đã có bộ hồ sơ hàng nghìn trang về các cổ vật của mình , do bà Lê Kim Nguyên âm thầm thiết lập trong suốt 4 năm qua .

Mỗi trang hồ sơ ấy mô  tả một cổ vật , bằng 4 tấm ảnh , kèm theo một bảng lý lịch ghi rõ tên cổ vật , nơi xuất xứ , chất liệu kích thước , kiểu thức trang trí . Niên đại , ngày xác định niên đại , người xác định niên đại , vv …chồng tài liệu dày 3300 trang chất cao từ nền nhà lên quá đầu người . Nếu một người xem liên tục có lẽ phải mất một tháng mới hết bộ hồ sơ này , bà Lê Kim Nguyên giải thích : ‘’ Có tất cả 5500 hiện vật , nhưng chúng tôi mới phân loại được 3300 cái ‘’ .

Thực ra , người chuyện viên cổ vật rất đáng khâm phục này chỉ trông coi cổ vật qua ảnh chụp trong bộ hồ sơ lớn đó  , đồng thời cũng là công cụ để bà giới thiệu vốn cổ vật với đồng nghiệp và khách thăm quan , nghiên cứu khi cần thiết . Còn kho đồ cổ thì để ở dưới tầng hầm kiên cố của tòa nhà Bảo tàng . Cửa kho luôn luôn có giấy niêm phong và lần lượt ba lớp khóa . Theo phóng viên tờ tuần báo Thanh Niên Huỳnh Ngọc Chênh ( số 22 (462 ) ra ngày chủ nhật  27 -2-1994 )thì trước đây , người tiền nhiệm của Lê Kim Nguyên đã phải bị tù oan trong Hỏa Lò chỉ vì đánh rơi tượng ngọc bích vào trong một lọ bình mà ba năm sau mới tình cờ phát hiện được .

Kho cổ vật có hang ngàn hiện vật từ tranh , tượng cổ của Trung Quốc , Nhật Bản đến đồ đồng cổ Việt Nam , từ đồ gốm đời Minh , Thanh đến đồ gốm sứ , ngà ngọc đời Lý Trần cho đến các vật dụng cổ của người Châu Âu . Theo Niên đại trong kho này có có mặt đầy đủ các hiện vật từ trước Công Nguyện cho đến đầu thế kỷ XX . Các cổ vật ở đây – dấu tích văn hóa hang nghìn năm của Việt Nam và nhiều dân tộc khác , một di sản quý giá của nhân loại được dồn nén lại trong một diện tích 50m vuông của căn hầm .

Nếu phân loại theo chất liệu , kho cổ vật này có các loại : đồ gốm , đồng , đá ,ngà , ngọc , vàng , bạc , thủy tinh , da , gỗ , giấy ..vv ., phân theo chủng loại , có tới 40 loại , gồm tranh , tượng , chuông , trống , bình , lọ , thạp , thống , chóe , chén , bát , ly , tách , bình vôi , nậm , đồng hồ , bàn là ….vv . , theo quốc tịch , chúng có xuất xứ ở Việt Nam , Trung Quốc , Nhật Bản ,Triều Tiên , Thái Lan , Ấn Độ và một số nước Châu Âu . Các cổ vật được xếp chồng trên các bệ gỗ , được bày la liệt trên sàn hầm , được đựng trong các thùng gỗ , hòm thiếc , giỏ tre ….

Nguyên là những cổ vật trôi nổi , chúng được tập hợp lại một cách khác thường .Loại cổ vật đầu tiên mà Bảo Tàng Hà Nội hiện có là do lượm nhặt được từ đống vật dụng bát nháo . Trong số ấy , quan trọng nhất là nhóm đồ đồng Đức Giang . Người ta định gom lại để đưa đi nấu đồng , nhưng may sao một vài người có trách nhiệm biết được đó là đồ cổ rất quý giá nên nhặt ra và đem về giao cho Bảo Tàng cất giữ .Đồng thời , hàng trăm đồ sành sứ , gốm quý hiếm thời Minh , Thanh và  Lý , Trần cũng được thu lượm theo con đường này .

Một loại tượng bằng đồng , gỗ , sành …. Của nhiều đình ,chùa ,am , miếu  được thu về khi các nơi tôn nghiêm ấy bị sập đổ , bị bom đạn chiến tranh , bị phá dỡ hay biến thành nhà kho , văn phòng hợp tác xã , hoặc tượng bị thu giữ chuẩn bị hủy trong phong trào chống mê tín dị đoan và nhiều hoàn cảnh xót xa khác .

Số khá lớn đồ cổ khác nữa của Bảo tàng Hà Nội do các cơ quan quản lý văn hóa và bảo vệ pháp luật ( Công an , hải quan , quản lý thị trường ) chuyển giao . đó là kết quả điều tra và khám phá các vụ buôn lậu đồ cổ ra nước ngoài . Trong số đồ cổ chuyển giao , có đôn nghê bằng đồng trị giá hàng triệu đô la Mỹ , nhưng năm 1991 bọn buôn lậu đã đem bán cho một người nước ngoài với giá 50.000 USD , cơ quan công an kịp phát hiện và thu lại được . Hoặc như bộ Long Đỉnh Bát Tràng , các đỉnh sứ , lục bình cao 1,40m có niên đại thế kỷ XIV, vv…. Cũng tịch thu được từ bọn buôn lậu .

20 trống đồng Cổ Loa cũng được tàng trữ tại kho cổ vật này . Chúng được tập hợp từ 20 địa điểm khác nhau , vơi những bối cảnh riêng biệt .Đây là bộ sưu tập vô cùng quý giá , khá hoàn chỉnh về trống đồng Cổ Loa ( từ thời An Dương Vương về sau ) mà không nơi nào có được , kể cả viện Bảo Tàng Lịch Sử Việt Nam (Bác Cổ , Hà Nội ) .

Cho đến nay công việc phân loại cổ vật của viện Bảo Tàng Hà Nội mới tiến hành được chưa quá 2/3 số cổ vật chưa lập hồ sơ , phân loại còn hơn 2.000 đơn vị . Hiện trạng đó cần phải khắc phục , nhưng do những  khó khăn thực tế về tài chính và cơ sở vật chất . Thêm vào đó , viện chưa có một địa điểm trưng bày nên cổ vật vẫn bị ‘’giam’’trong hầm kín ! bao trùm lên hết thẩy các trở ngại ấy là yêu cầu bảo vệ an toàn đối với cổ vật quốc gia một khi đem ra trưng bày , giới thiệu rộng rãi .

Bà Lê Kim Nguyên cho biết : cổ vật có giá trị rẻ nhất cũng khoảng  8 triệu đồng . cái đắt nhất cũng tính đến triệu USD . Nhưng theo bà , đồ cổ còn có một giá trị khác , rất cao , không thể định giá bằng tiền bạc . Chúng là nguồn tài liệu ( hiện vật ) hết sức quý  giá cho những người nghiên cứu lịch sử , văn hóa , khảo cổ học .Chúng góp phần quan trọng  cho việc hoàn thành nhiều công trình , đề tài nghiên cứu khoa học về quá khứ .

Vậy thì cổ vật Bảo Tàng cần đem ra giới thiệu cho công chúng , nó không thể bị ‘’ giam ‘’ , nhưng phải giữ gìn và bảo vệ nghiêm ngặt .

2/ Những cổ vật men Celedon ( Xêladong ) ở Hòn Dầm , Phú Quốc .

Khoảng 200 loại đại diện cho 15.359 đơn vị cổ vật ( đồ cổ ) tất cả đều là gốm men Celadon , trục vớt ở biển ven Hòn Dầm . Phú Quốc ( Kiên Giang ) đã được đem triển lãm tại Bảo Tàng Mỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh , khai mạc vào ngày 1-9-1993 .

Kho tàng gốm cổ có giá trị này do tỉnh Kiên Giang và luên hiệp Xí Nghiệp trục vớt cứu hộ ( Visal) không có liên doanh với một công ty nước ngoài nào ,  trục vớt tại Hòn Dầm vào năm 1991 . Khu vực tàu chìm tương đối cạn , chỉ khoảng 20m bề sâu , nên việc trục vớt thuận lợi . Đây là cuộc trục vớt đồ cổ tàu đắm tại Hòn Dầm có quy mô và bài bản nhất , cũng là lần vớt triệt để các cổ vật trong con tàu đắm này .

Nói lần vớt quy mô , bài bản và triệt để nhất , bởi trước đó cổ vật ở đây đã được dân vớt khá tự do sau khi phát hiện ra ‘’ kho báu ‘’ .

Trở lại khởi điểm cách đây khoảng 20 năm , có vài ngư dân ở Phú Quốc , có lần đã câu được … cái tô! Lưỡi câu của họ mắc vào cái tô dính hầu (hà ) . Họ cho rằng cái tô đó của ‘’bà’’ của ‘’ cậu ‘’ nên vội khấn vái và thả xuống biển để trả ‘’thần ‘’ .Trong số họ . có người táo tợn hơn mang về nhà , như ông Nguyễn Văn Hoành ( xóm 3 , ấp 1 , xả An Thới , Phú Quốc ) cũng chỉ dám để trên bàn thờ làm đồ thờ .

Thời gian qua đi , câu chuyện những cái tô kỳ lạ như truyền thuyết chắc không còn làm cho ngư dân trong vùng biển Hòn Dầm chú ý , nếu không diễn ra sự  kiện mới . Đó là sự kiện các cổ vật trục vớt ở Hòn Cau , Côn Đảo được đem đấu giá tại Amstredam được 6,7 triệu USD vào năm 1990 , làm xôn xao dư luận . Thế là các thợ lặn ở Phú Quốc thi nhau đến vùng ông Đực vớt đồ tàu đắm .Họ vớt lên rất nhiều đồ gốm và tiền cổ . Đồ vớt được đem bán rẻ như ở chợ An Thới .Cấp ủy xã An Thới thấy vậy , đã kịp thời báo cáo lên huyện . Lãnh đạo huyện không hiểu hết giá trị  các đồ vật ấy ,cho là vật bình thường , nên không đánh thuế và để cho dân vớt bán tùy ý . Ngay cả một số đơn vị , cơ quan ở địa phương cũng đi vớt đồ cổ , bán gây quỹ . Bán 3 lô gốm cổ đi gán nợ , bình quân mỗi cái chỉ 5.000 đồng . mà chủ nợ cũng không nghe !

Đã có bao nhiêu đồ cổ được mò vớt tự phát và mua bán tự do như thế  , đến nay vẫn chưa ai thống kê được .

Đầu tháng 5 năm 1991 , các cơ quan hữu trách của tỉnh Kiên Giang đã kiểm tra đánh giá tình hình nói trên và cho tiến hành trục vớt . Kết quả thật bất ngờ . Trừ những chiếc bị vỡ hỏng  còn lại 15.539 cổ vật gốm Celadon đã được vớt lên nguyên vẹn , cùng với chiếc ngà voi ( sơ chế , đường kính 2,5 cm  dài 20 cm ) 7 cục thiếc lớn , 8 trong 10 đồng tiền cổ còn nguyên (  hình tròn có lỗ vuông ) mang dòng chữ Hoàng Tông thông bảo , Chí Nguyên thánh bảo , Tường Phù thông bảo , Vĩnh Lạc thông bảo đều của Trung Quốc đương thời ) .

Gốm men Celadon ở Hòn Dầm là một loại gốm rất quý thời Tống – có màu xanh lá cây nhạt , có điểm lấm tấm như hạt bụi – gọi chung là gốm Tống .

Thợ gốm Trung Quốc thời nhà Tống ( 980 – 1279 ) phát hiện và sử dụng men ấy để trang các loại tô , bát đĩa , bình chậu , thống …. Thoạt đầu thợ giỏi sản xuất gốm tập trung ở Hồ Nam .Bị quân Kim đánh chiếm , thợ Bắc Tống , nhất là thợ gốm hoàng gia phải chuyển tới Hàng Châu để tiếp tục sản xuất , đồng thời cũng xuất hiện một số lò gốm tại Thổ Cương .

Năm 1279 nhà  Tống bị tiêu diệt ‘’ theo một vài sách kể , thì thợ gốm di thần nhà Tống , không khứng phục nhà Nguyên , đã kéo đi lập nghiệp nơi ba chỗ khác nhau đều có sản xuất Celadon , đó là : Cao Ly Quốc , An Nam Quốc ( vùng Thanh Hóa ) và Xiêm La quốc ( vùng Sanvankhalog ) .

Các loại gốm Tống . do hình dáng và màu men độc đáo , ngay thế kỷ 15 đã được ưa chuộng ở vùng cận Đông  , và sau đó , bắt đầu xuất hiện tại thị trường Châu Âu vào thế kỷ 17 . Ở Pháp dưới thời vua Louis 16 ( 1774- 1791 ) , loại gốm này trở thành món hàng thời trang của giới quý tộc cung đình và thị dân khá giả . Người ta đặt cho nó cái tên Pháp là gốm Celedon ( celadon là tên chàng rất lãng mạn trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Honoré d’Urté – ý nói là đồ gốm lãng mạn ) .

Trở lại cổ vật gốm Celadon ở Hòn Dầm . Theo kết quả giám định của hội đồng giám định cổ vật thuộc Bộ Văn Hóa – thông tin các đồ gốm này được kết luận  : Chúng xuất xứ từ Thái Lan , do Thái Lan sản xuất vào thời kỳ đầu thế kỷ 15 .

Văn phòng chính phủ nước ta chỉ thị giữ lại cho Bảo Tàng Lịch Sử Trung Ương , Bảo Tàng Mỹ Thuật và Bảo tàng Kiên Giang mỗi nơi 2 bộ  , bao gốm các bộ gốm nguyên vẹn ( lành lân , men bóng , sang ) và tiền cổ vớt ở Hòn Dầm .Tổng số đồ gốm giữ lại là 126 chiếc , tiền cổ không nhiều lắm , được lựa chọn kỹ càng , đánh ký hiệu lưu trữ và dĩ nhiên được bảo vệ lâu dài .Số cổ vật còn lại , chiếm phần lớn , tới hơn 15 nghìn chiếc được đem trưng bày và bán trong nước , nước ngoài .

Kết Quả giám định về xuất xứ đồ gốm cổ ở Hòn Dầm của cơ quan chức năng ngành văn hóa chưa làm cho một số nhà nghiên cứu gốm cổ nhất trí . Người ta còn nghi vấn về xuất xứ các cổ vật này . Trên tờ Nguyệt san Thanh Niên ( số 32 , tháng 11 -1993 ) tác giả Q.H ( khg ký rõ tên ) nêu lên nhận xét và quan điểm của mình về sự ‘’ nghi vấn ‘’ ấy .

‘’ Đồ gốm Tống …. Vào thế kỷ 15 được sản xuất tại 4 nơi : Trung Quốc , Cao Ly ( Triều Tiên ) Savankhalog ( Thái lan ) và Thanh Hóa ( Việt Nam ) . Đồ Tống Thanh Hóa rất mỏng manh . nhẹ làm bắng đất nung , men ngà ngà và bóng , không có ánh kim sa . Cao Ly quốc ở quá xa vùng biển Phú Quốc , như thế đồ cổ vớt được ở Hòn Dầm chỉ có thể là gốm Trung Quốc hoặc Savankhalog .

‘’ Vậy căn cứ vào đâu để phân biệt hai loại đồ gốm cùng cấu trúc , cùng hình dáng , cùng có màu men Celadon đặc trưng này ? Nếu đúng là thuyền Thái Lan , tại sao trên thuyền chỉ có tiền cổ Trung Quốc tương ứng với thời gian tiền ấy được sử dụng ? Theo chúng tôi biết , lúc ấy ở Việt Nam không dung tiền Hán để trao đổi mua bán ! và dẫu sao , thủy thủ nước nào cũng phải ‘’lận lưng’’ vài đồng bạc của mình . Lại nữa , nếu thuyền Thái Lan chở đồ về hướng Phú Quốc , thì chắc chắn không phải để xuất khẩu sang vùng Cận đông  hoặc Phương Tây …Một đoàn du khách nước Đức ( do cán bộ VN hướng dẫn ) đến thăm nơi trưng bày cổ vật Hòn Dầm ( vào ngày 4- 9-1993 ) , nhận xét : ‘’ Đây là đồ cổ Trung Quốc “” .

Toàn bộ gốm cổ này đều bằng chất liệu nặng màu trắng , hoặc phủ một lớp men Celadon có trang trí hoa văn chìm hoặc để trơn ( không tráng men , không hoa văn ) . Chúng đều được nặn bằng một thứ nguyên liệu : sa thạch , có thể chia thành 7 chủng loại  chính , mỗi chủng loại được dung 3 loại nguyên liệu đất khác nhau , tạo thành các sản phẩm có trong lưỡng và kích thước khác nhau . Như vậy , 15.359 món đồ cổ này bao gồm 21 loại khác nhau .

Mặc dù vẫn chưa thống nhất về xuất xứ của ‘’kho báu ‘’ Hòn Dầm , từ Thái Lan hay từ Trung Quốc , nhưng về giá trị của nó thì ai cũng thừa nhận là quý và cổ . Đây là kho cổ vật quý , có thể làm phong phú thêm kho tàng cổ vật của nước ta , mặt khác , đã đem lại số tiền , nhất là ngoại tệ mạnh cho ngân sách nhà nước .

Việc giới thiệu , trưng bày các cổ vật này ( chủ yếu là đồ gốm Celadon ) có ý nghĩa tích cực , góp phần nâng cao kiến thức về một loại đồ cổ rất quý giá : gốm Tống hay gốm men Celadon .

II / THÚ CHƠI ĐỐ CỔ

Một thú chơi sang trọng , thanh tao , thi vị phát sinh trong xã hội loài người ở khắp nơi trên thế giới từ rất lâu đời là thú chơi đồ cổ .

Ngoài Trung Quốc có bản tính hiếu cổ .Các triều vua thời Đường , Tống , Minh , Thanh đều thích sưu tầm cổ vật quý  , như cổ khí , văn vật từ thời Hạ , Thương , Chu … để làm quốc bảo vật . Còn ở phương Tây , các nhà cầm quyền và giới quý tộc phong kiến , ngay từ thế kỷ XV , đã say mê tìm kiếm các loại cổ vật của phương Đông .

Thú chơi đồ cổ ở Việt Nam nảy sinh từ khá sớm .Có lẽ nó có nguyên nhân chủ quan và khách quan sau đây :

1/Nhu cầu thưởng ngoạn , giải trí của vua chúa , của các nhà quyền quý , của các nghệ nhân , trí thức nước ta .

2/sản phẩm thủ công cao cấp của ta rất đẹp , được làm từ rất xa xưa , nhiều loại không thua kém Trung Quốc , Nhật Bản .

3/Nhiều sản phẩm thủ công tuyệt hảo của nước Trung Quốc làng giềng sớm du nhập vào Việt Nam .

Dưới chế độ quân chủ chuyện chế , đồ cổ và các vật quý khác ( vàng , ngọc , ngà …) đều giành riêng cho vua và quan lại cao cấp sử dụng . Ngay cả những của ngon vật lạ , sơn hào hải vị , đặc sản quý đều phải cung tiến vua và triều đình phong kiến theo quy định . Vì vậy , dân gian gọi nhiều loại đặc sản do mình làm ra là ‘’tiến ‘’như  nhãn tiến (nhãn lồng ) vải tiến ( vải thiều ) , vv…Luật lệ cũ của triều đình không cho phép thường dân xây dựng nhà cửa to lớn , không sử dụng đồ vật sang trọng , quý báu như của vua , chúa và những người có phầm hàm , chức tước . Nhân gian nếu có đồ cổ , vật quý đều phải nộp cho triều đình , hoặc phải cúng kiến vào chùa chiền , đền miếu làm đồ thờ cúng .

Trước kia đồ cổ không phải là vật phẩm để chơi cho tất cả mọi người , như quan niệm ngày nay .

Mãi đến cuối thế kỷ XIX , khi d8a6t1 nước ta hoàn toàn rơi vào tay thực dân Pháp , mọi trật tự xã hội và quan niệm truyền thống bị đảo lộn , thay đổi , uy quyền của vua chúa mất dần , nhà nước phong kiến suy yếu , thế lực địa chủ , thương nhân mạnh dần lên .Chính những người mới phất lên thành  giàu sang này đã nghĩ đến việc chơi đồ cổ .Bởi vì bấy giờ mới có điều kiện cả về kinh tế cả về xã hội để họ thực hiện mong ước của mình , cũng là mơ ước lâu đời của người dân .Do có tiền và muốn chơi sang , để chọi lại giới quyền quý xưa , cũng là để giải trí , những người chơi đồ cổ hồi bấy giờ cố công sưu tầm cổ vật quý Việt Nam và tìm mua đồ gốm sứ , hoặc các loại đồ gỗ gia dụng quý giá của Trung Quốc , sản xuất vào các thời Minh – Thanh . Họ bày  biện , trang trí nhà cửa bằng những đồ cổ ấy , nhiều khi được lựa chọn kỹ càng và sắp xếp theo yêu cầu mỹ thuật rất cao , nhằm tạo ra vẻ mỹ cảm đặc biệt hoặc nhấn mạnh sự giàu sang . Từ đó , thú chơi đồ cổ dần dần lan rộng trong nhân dân . Những kiến thức mới về khảo cổ và mỹ thuật được giới trí thức tân học tiếp thu rồi phổ biến trong dân chúng .

Từ cuối thế kỷ XIX đến những năm đầu thế kỷ XX , do kết quả của khảo cổ học , dân tộc học và nghiên cứu văn hóa song song với hoạt động của Viện Viễn Đông Bác Cổ ( Hà Nội ) và Hội Đô Thành Hiếu Cổ ( Huế ) các viện bảo tàng được thành lập ở Bắc Kỳ , Trung Kỳ và Nam Kỳ đã mở các cuộc triển lãm cổ vật giới thiệu những di sản văn hóa của dân tộc cho công chúng thưởng thức .

Tại kinh đô Huế , dưới triều Khải Định ( 1916 – 1925 ) , Viện bảo tàng Khải Định được mở ra . Bảo tàng này đã trưng bày các bảo vật của Hoàng gia , vốn trước đó được cất giữ bí mật .Cần nói them rằng : Khải định là ông vua rất ham thích đồ cổ . Dưới thời ông , các đại thần , quý tộc , hoàng thân quốc thích đều thi nhau chơi đồ cổ . Trong các nội phủ , các dinh thự vàng son , đồ cổ không chỉ để bày biện , trang trí , mà còn được dùng trong cúng tế , yến tiệc và cả trong sinh hoạt hàng ngày . Hơn nữa , ngay tại đất cố đô , nghề buôn đồ cổ được phép hoạt động . Lúc ấy , các nhà buôn đồ cổ tiếng tăm lừng lẫy ở Huế là các ông Tham Hòa , Nghè Hưng , Cửu Sung .

Trong thời gian ấy ở Bắc Kỳ , các nhà chính trị và giới thương gia cũng đua nhau chơi đồ cổ . Những viên quan khét tiếng như khâm sứ Hoàng Cao Khải  , tổng đốc Hoàng Trọng Phu , tổng đốc Nguyễn Văn Định … trưng bày la liệt kỳ trân , bảo vật trong nhà , ngoài sân dinh thự nhằm thỏa mãn thú chơi quyền quý , cao sang một thời .

Ở Hà Nội , trong giới chơi đồ cổ là các thương gia những năm đầu thế kỷ , đến nay người Hà Nội vẫn cón nhắc tới tên tuổi : Ông Hương Ký ( chủ hiệu ảnh Hương Ký ) ông Nguyên Ninh ( chủ doanh nghiệp bánh cốm Nguyên Ninh ), ông Mỹ Thắng ( phố Hàng Bạc ) và hai nhân vật nữ không kém nổi tiếng là bà Bé Tý , cô Tư Hồng . Các ông Hương Ký , Nguyên Ninh , Mỹ Thắng đều rất sành về đồ cổ , có những bộ sưu tập quý hiếm .

Đặc biệt , ở phố Hàng Trống lúc bấy giờ , có nhà buôn đồ cổ lừng tiếng Hàn Liên . Cụ là người kỳ cựu trong nghề buôn bán cổ vật , mà tiếng tăm đã vang khắp nơi trên Đông Dương và tới tận Pari , thủ đô nước Pháp .

Còn trên đất Nam Bộ , thú chơi ‘’đồ xưa’’ cũng lan rộng trong nhân dân từ thành thị đến thôn quê . Ở Sài Gòn thời Pháp thuộc , nổi tiếng sành chơi cổ vật hơn cả bà Đốc Phủ Hà Minh Phải . Trên đất Vĩnh Long cũng có ông Phán Nuôi được người đương thời mệnh danh ‘’ đệ nhất về đồ xưa ‘’ . Tại đường Catinat ( nay là đường Đồng Khởi , TPHCM )  có tiệm Pháp Vũ chuyên bán đồ cổ .Tiệm này chuyên cung cấp các đồ quý lạ cho những người sành điệu . Ở Chợ Lớn bấy giờ cũng có nhà buôn Chánh Đào Ngọc chuyên cung cấp các loại bình thường cho người miệt vườn vùng Lái Thiêu và các tỉnh miền Tây Nam Bộ .

Như vậy , thú chơi đồ cổ cũng như thú chơi non bộ và cá cảnh Việt Nam phát triển rộng rãi từ Bắc đến Nam ăn sâu bắt rễ trong nhân dân , đem lại niềm say mê mỹ cảm rất lành mạnh . Đồ cổ không chỉ đẹp , mà còn quý hiếm , cho nên việc chơi đồ cổ thường đi liền với việc buôn bán đồ cổ . Có thể nói các nhà chơi đồ cổ và các nhà kinh doanh đồ cổ bao giờ cũng là người có công sưu tầm và bảo quản các đồ vật . Tính sôi động của thị trường đồ cổ , phần đông là thị trường ngầm lắt léo và phức tạp sẽ được nói tới ở phần sau . Còn bây giờ ta hãy tìm hiểu thú chơi , kiểu chơi đồ cổ của người Việt Nam .

III/ CÁC TRƯỜNG PHÁI CHƠI ĐỒ CỔ

Nhìn chung ở nước ta có hai trường phái chính : Trường phái cổ đồ và trường phái sưu tập .

1/ Trường phái cổ đồ :

Chơi cổ đồ là dùng đồ cổ để bày theo đúng quy cách mỹ thuật cổ điển . Những người thuộc trường phái này luôn thấm nhuần tư tưởng triết học và quan niệm thẩm mỹ phương Đông cổ .

Cách chơi này phổ biến ở miền Bắc , phần nào chịu ảnh hưởng truyền thống Trung Hoa , nó toát lên phong cách tao nhã , triết lý sâu xa . Nhưng vẫn rất đậm nét ngầm phô trương chủ nhân là người cao sang , giàu có .

Để bày đồ cổ , người ta không đòi hỏi phải có nhiều hiện vật , mà chỉ đòi hỏi phải có vài thứ đồ cổ đích đáng , hội đủ ba điều kiện : ‘’ cổ , quý , kỳ ‘’ . Đồ phải thật sự là cổ , càng xa xưa càng hay . Đồ càng xưa càng quý . Nhưng chúng phải là loại sản phẩm kỳ lạ , tức là chất liệu và tạo dáng phải thật độc đáo . Những đồ cổ đẹp , đơn chiếc , có một không hai thường được người chơi ưa chuộng  nhất .

Món đồ được chọn phải toàn bích , men màu , kích thước , hình dáng phải hoàn hảo , nhìn ngắm kỹ hoặc dùng kính lúp để soi đều không thể chê điểm nào được .

Nghệ thuật trưng bày đồ cổ để thưởng ngoạn đòi hỏi một bối cảnh không gia hài hòa , vừa thoáng đãng , sang sủa , vừa có vật cảnh tạo nền .Thông thường , người ta tạo nền bằng các đồ gỗ cổ hoặc giả cổ tạo tác tuyệt khéo và hài hòa .Nền có tác dụng làm nổi bật các thứ đồ cổ , làm tang them giá trị nhiều mặt cũa chúng .Quan trọng  nhất là chủ nhân phải thông hiểu nghệ thuật trang trí Trung Quốc thời cổ với những bài bản ,  quy tắc của nó ở từng thời đại , thông hiểu phong cách nghệ thuật trang trí cổ Việt Nam , có kiến thức cần thiết về đồ cổ nói chung ,  hay ít ra cũng phải am tường loại đồ cổ mà mình quan tâm .

Người chơi ‘’cổ đồ ‘’thường chỉ đem những món độc đáo và quý giá nhất ( món ruột ) ra bày vào dịp lễ tết , hay những dịp quan trong khác , để giới thiệu với quý khách , bạn bè tri âm , tri kỷ . Chủ nhân cho đốt đỉnh trầm xông hương , tự tay pha trà , chuốc rượu mời khách . trong không khí thân tình và trang trọng ấy , chủ khách cùng nhau thưởng thức đồ cổ , săm soi phẩm bình , có chen thơ phú , xướng họa , tận hưởng cái thú tiêu dao , nhàn tản đầy thi vị như tao nhân mặc khách xưa .

2/Trường phái sưu tập

Trường phái sưu tập là một khuynh hướng lớn thứ hai ở Việt Nam của giới chuyên chơi đồ cổ  . Chơi đồ cổ theo cách này là người chơi phải tự chọn và quyết định sưu tập hiện vật theo một đề tài mà mình ưa thích .

Đề tài để sưu tập rất nhiều .Chủ nhân , nghệ nhân chỉ có thể chọn một lĩnh vực nào đó , như đề tài gốm Lý , Trần ( theo triều đại lớn ) bình vôi , ấm trà , hoặc gốm men ngọc , gốm hoa lam ( theo loại hình ) , khắc gỗ , khắc đá , tượng gỗ ( chất liệu – loại hình ) ,vv…

Người sưu tập theo trường phái này không đòi hỏi phải có điều kiện kinh tế quá cao , cũng không hẳn phài có kiến thức sâu sắc về lịch sử Trung Quốc như những  chủ nhân thuộc phái cổ đồ .Điều cần thiết nhất là phải bền chí và có nhiều thì giờ . Bởi vì đã là người chơi đồ cổ , nhất là người sưu tập cổ vật thì ai cũng mất thời gian tìm kiếm những thứ vốn vô cùng hiếm hoi , phải đi nhiều nơi , giao thiệp rộng , có những hiện vật xưa rất rẻ như loại bình vôi chẳng hạn . Nhưng khi những vật dụng ấy được tập hợp lại  thành bộ , thành một hệ thống chúng trở nên vô giá !.

Người sưu tập thường có tính kiên trì , ngày nay qua ngày khác , năm nay qua năm khác nhặt nhạnh , tìm kiếm cổ vật , nhất là những đồ thuộc đề tài ưa thích của mình . Tiếp cận thường xuyện với hiện vật , cố gắng tích lũy kiến thức qua sách báo và tiếp xúc trao đổi với các nhà sưu tầm , nghiên cứu khoa học đã thành một nhu cầu của người sưu tập đồ cổ . Điều kiện ấy đã dễ dàng đưa họ bước vào lãnh vực nghiên cứu chuyên sâu .

Phần thưởng quý nhất giành cho người sưu tập là bản thân mình hoàn thành bộ sưu tập độc đáo , được dư luận và đồng nghiệp đánh giá cao , hay tình cờ phát hiện ra những điều bí ẩn trong món đồ cổ do mình có được sau bao năm âm thầm góp nhặt ‘’ đãi cát tìm vàng ‘’ .

Trường phái sưu tập một thời cực thịnh ở miền Nam . Nó ảnh hưởng  phương pháp Âu – Mỹ  . Người sang lập phái này là nhà sưu tập Vương Hồng Sển , giáo sư Dương Minh Thới và kỹ sư Dương Văn Khuê , họa sĩ Nguyễn Văn Rô , nhà văn Ngọc Sơn .vv…là những môn đệ xuất sắc của các lão sư  ấy . Những ai từng tiếp xúc , trao đổi đều cảm nhận ở các vị sự lịch duyệt và uyên bác trong chuyên môn , cũng như trường đời . Chính họ đã sưu tầm , gìn giữ cho Sài Gòn  – Gia Định nói riêng , cho nước nhà nói chung những bộ sưu tập đồ cổ tuyệt kỹ .

Cụ Vương Hồng Sển là người được giới sưu tập quý trọng nhất , do công lao sưu tầm hiện vật và nghiên cứu khoa học . Những công trình nghiên cứu và trước tác của cụ trong nửa thế kỷ nay đã trang bị cho các nhà sưu tập nhiều kiến thức về đồ cổ , đồng thời cũng cổ vũ những thế hệ sau rất mạnh mẽ . Năm 1991 , nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh đã cho ấn hành cuốn sách Khảo Cứu Về Đồ Sứ Cổ Trung Hoa , một trong những cuốn sách có giá trị của Vương Hồng Sển , được các nhà nghiện cứu và sưu tầm gốm sứ đánh giá cao .

Thú chơi đồ cổ , xét cho cùng , là một thú chơi mang tính văn hóa – nó không những có ích cho bản thân , gia đình , mà còn có ích cho xã hội . Không ít bọ sưu tập của tư  nhân đã trở thành nguồn bổ sung cổ vật cho các bảo tàng của nhà nước .

Khi trong nước có nhiều người dân hiểu giá trị quý báu của đồ cổ , say mê đồ cổ và ra sức sưu tầm , bảo quản chúng thì có thể giảm bớt tệ nạn ‘’ chảy máu đồ cổ ‘’ của ta ra nước ngoài .

 

Thạc Sĩ Bùi Văn Vượng

 

 

*MỤC LỤC – GIẢI TRÍ – THƯ GIÃN

 

 

 

Advertisements

Read Full Post »

Lưu ý khi mua đồ gốm cổ!

Sưu tập đồ cổ là một hoạt động văn hóa có sức hấp dẫn cao và mang đến nhiều niềm vui cho nhà sưu tập, tuy nhiên, độ thành công rất thấp. Vì vậy, cho dù bạn là nhà sưu tập thâm niên hay là người yêu thích sưu tập, hãy nhớ đến các lưu ý dưới đây.

Nhà sưu tập nào cũng hy vọng mua được những sản phẩm có giá trị, nhưng thị trường mua bán ngày càng trở nên phức tạp, đòi hỏi nhà sưu tập cần có kinh nghiệm phong phú trong việc lựa chọn sản phẩm. Dưới đây là 3 lưu ý khi mua đồ gốm cổ:

1. Không nên mua khi không biết rõ loại hàng:

Sưu tập đồ cổ được phân thành nhiều loại khác nhau: đồ gốm cổ, đồ đồng, đồ gỗ, ngọc, thư họa và những hạng mục khác. Với mỗi loại ngành khác nhau như vậy, nếu nhà sưu tập không thật sự có những hiểu biết rõ ràng, không có những nghiên cứu chuyên sâu, tuyệt đối không nên thu mua. Sưu tập đồ cổ là một hoạt động văn hóa có sức hấp dẫn cao và mang đến nhiều niềm vui cho nhà sưu tập, tuy vậy, độ thành công rất thấp.

Lấy việc sưu tầm đồ gốm cổ làm ví dụ, trong 100 người, chỉ có 1 – 2 người thành công; còn đa số người còn lại có thể hình dung như sau: “tân tân khổ khổ, nhạn phẩm vi chủ” (cực khổ chọn lựa, cuối cùng mua phải hàng giả). Để có thể trở thành một nhà sưu tập thành công, không chỉ đòi hỏi thiên phú, mà còn phải có sự chuyên cần, chịu khó học hỏi, nghiên cứu; một khi đã nắm vững những kiến thức chuyên sâu về một lĩnh vực nào đó mới tiến hành thu mua.

2. Không mua khi có nghi vấn:

Ngày nay, với trình độ phát triển của kỹ thuật công nghệ, việc làm hàng nhái cũng đạt đến trình độ cao, nhiều người lợi dụng việc này để kiếm lời phi pháp, làm phá hoại đi trật tự của thị trường sưu tập đồ cổ chân chính. Những sản phẩm nhái này là kiệt tác “tam kết hợp”: lấy công nghệ truyền thống làm nền tảng, kết hợp khoa học kỹ thuật hiện đại cùng những thiết bị tiên tiến để chế tạo, độ tương đồng có thể đạt đến 99%, chỉ còn 1% khác biệt. Trong khi giám định, những nhà sưu tập phải có sự nhận xét tinh tế để có thể đưa ra hoài nghi về 1% khác biệt này để phủ định 99% tương đồng kia.

3. Không mua khi không phù hợp với giá thị trường:

Hiện nay, trong thị trường đồ cổ, hàng thật không còn nhiều nữa, những mặt hàng tinh xảo càng hiếm hoi hơn. Những sản phẩm chất lượng cao này đều nằm trong tay những nhà sưu tầm thâm niên hoặc những thương nhân có kinh nghiệm, họ tuyệt đối không bao giờ đưa ra giá sai. Những người mới bắt đầu bước vào lĩnh vực sưu tầm, rất khó có được cơ hội này. Nếu trên thị trường có xuất hiện một sản phẩm chất lượng cao, giá thấp, thì đó như là một con thỏ béo tròn trên cách đồng hoang bất tận với biết bao con chim ưng đang dòm ngó. Vì vậy, đối với những nhà sưu tập mới, phải biết lựa chọn để mua vật cổ với giá cả ngang với giá thị trường, mua hàng thật với giá thật.

Nguyên Sa lược dịch

Nguồn: chinazg.net

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

5 dòng “danh sứ” celadon ngự dụng đời nhà Tống

Như  đã đề cập trong bài GỐM SỨ CELADON – CÂU TRUYỆN CỦA MỘT CÁI TÊN gốm celadon xuất hiện lần đầu tiên dưới thời Đông Hán (sau 206 B.C). Cho mải đến triều đai nhà Đường (619 A.D. – 960 A.D.), nghệ thuật chế tạo Celadon mới đạt đến trình độ thuần thục. Tiếp theo sau việc thành lập Nam Kinh ở Hangzhuo trong Triều đại Tống (960 A.D.- 1279 A.D.) thì việc sản xuất đồ gốm men celadon đã đat đến những đỉnh cao mới. Chính trong giai đoạn phát triển này các lò xưởng gốm ở miền Nam và Bắc Trung Quốc đã lần lượt phát minh ra các dòng gốm sứ  Celadon men rạn rất tinh tế và lôi cuốn, trong số đó có 5 dòng gốm men rạn được giới sưu tập mệnh danh là ‘Five Great Song Wares’ hay 5 dòng “danh sứ” men rạn đời nhà Tống: Guan , Ge, Ding, Jun và Ru.

Mổi loại gốm của 5 dòng gốm sứ này đều có những đặt điểm riêng phân biệt được duy chỉ có gốm men rạn Guan và Ge là vẫn có lẫn lộn chưa thống nhất mặc dầu thông thường người ta cho rằng: với dạng đường rạn màu nâu đen đan xen rộng là dòng sứ  Guan và với dạng 2 loại đường rạn nứt đan vào nhau xenjinsi tiexian (gold thread and iron wire) như sợi chỉ màu vàng và chỉ màu nâu đỏ thường liệt vào dòng sứ  Ge.

1. Dòng sứ  Guan ( imperial – ngự dụng): còn được gọi dựa vào sự đồng âm là “Kuan” hoặc “Quan” :

Title:Celadon Vase, one of a pair Date:Sung dynasty Medium:Kuan ware High-fired stoneware with blue-green glaze and induced crackle Dimensions:H.5-5/8 x W.3-1/4 x D.2-3/4 in. Creation Place:Asia, China

Title:Celadon Vase, one of a pair Date:Sung dynasty Medium:Kuan ware High-fired stoneware with blue-green glaze and induced crackle Dimensions:H.5-5/8 x W.3-1/4 x D.2-3/4 in. Creation Place:Asia, China

Các lò gốm sản xuất dòng sứ  Guan được điều hành bởi quan chức triều đình nhà Tống ( thế kỷ 12 – 13) và ở thời gian đầu với sản lượng hạn chế chủ yếu dùng trong triều chính (ngự dụng). Vì hàm lượng chất sắt cao trong đất sét nên cốt gốm Guan thường có màu đen , lớp men phủ dày , trong và có màu xanh xám nhạt. Gốm sứ  Guan sau này được các nhà sưu tập nhóm vào một trong năm ” loại gốm sứ  ngự dụng đúng danh nghĩa”. Cũng giống như loại gốm men Celadon Lung-ch’uan ( Lonquan – men không rạn) , dòng sứ  Guan rất được triều đình Thanh ngưỡng mộ và giao cho các xưỡng gốm Cảnh Đức Trấn tái sản xuất mô phỏng lại .

Title:Dish Date:960-1279 Medium:Kuan ware Stoneware with pale blue glaze and induced crackle Dimensions:1 x 5 1/2 in. (2.54 x 13.97 cm) Creation Place:Asia, China

Title:Dish Date:960-1279 Medium:Kuan ware Stoneware with pale blue glaze and induced crackle Dimensions:1 x 5 1/2 in. (2.54 x 13.97 cm) Creation Place:Asia, China

Chick trên hình để xem phóng lớn các sản phẩm dòng Quan ware:

Guan Type Vase S0005 S0006S0007S0008S0009

Guan Type Vase

2. Dòng gốm Ge

Là loại gốm Celadon có men phủ xám trắng và hoa văn rạn khá chặc, có nguồn gốc từ tỉnh Triết Giang vào thế kỷ 13- 15. Các phiên bản sản phẩm copy xuất hiện ngay sau giai đoạn này và trở thành phổ biến đặt biệt vào đầu thế kỷ 20, lúc này thường kết hợp với hình thức có viền rìa không phủ men hoặc khắc chạm chìm.

Dụng cụ rửa bút , dòng gốm celadon Ge

Dụng cụ rửa bút , dòng gốm celadon Ge

Chick trên hình để xem phóng lớn các sản phẩm dòng Ge ware:

Ge Type Vase

Ge Type Vase

Ge Type Wash Pot

Ge Type Wash Pot

3. Dòng gốm celadon Ru

sản phẩm thuộc dòng gốm ngự dụng đời nhà Tống Celadon Ru được sản xuất tại các ngự diêu xưởng vùng BaoFeng thuộc tỉnh Henan. Các xưởng gốm sản xuất dòng Ru được chỉ dịnh sản xuất gốm sứ dùng trong triều đình Tống để thay thế dòng celadon Ding ở miền bắc TQ đã từng được triều đình ưa chuộng trước kia.

Không giống như  gốm dòng Ding khi nung được đặt lật úp nên có viền không phủ men -sản phẩm thuộc dòng gốm Ru khi nung được đặt trên các con kê nên sản phẩm được phủ men toàn bột. Sản phẩm thuộc dòng gốm sứ này (stoneware) có đặt điểm nhận dạng đặt biệt là các vị trí đặt con kê có màu lửa nung rất đẹp và có hình dạng giống như  “hạt mè” và dạng thức hoa văn đường rạn giống như  ” dấu vết chân cua để lại” và men phủ mang màu xám tro. Có ít hơn 100 hiện vật cổ thực sự được biết còn tồn tại trên toàn thế giới.

Chick trên hình để xem phóng lớn các sản phẩm dòng Ru ware

Ru Type Vase

Ru Type Vase

Ru Type Vase ( Chử viết của Hoàng Đế Càn Long lưu lại trên phần đế )

Ru Type Vase ( Chử viết của Hoàng Đế Càn Long lưu lại trên phần đế )

4. Dòng gốm men Jun

Men gốm dòng Jun là phức hợp men ánh lam thỉnh thoảng có điểm tia đỏ, được phát triển và sản xuất ở tỉnh Henan trong suốt giai đọan Bắc Tống. Được gọi là gốm Jun là do dòng gốm này có nguồn gốc xuất phát từ thành phố Jun Zhou. Diêu xưởng cổ nhất tọa lạc tại nơi bây giờ là thành phố Yuzhou tỉnh Henan.

Dòng gốm này có một lịch sử phát triển và các câu chuyện về sản phẩm copy nủa nó khá dài dòng dự tính sẻ dành cho lần post bài khác

Jun bowl

Jun bowl

Jun Ware with Silver Line Wash Pot

Jun Ware with Silver Line Wash Pot

5. Dòng sứ Ding

Jun Ware with Silver Line Wash Pot

# Medium: Ding ware, porcelain, glaze # Place Made: China # Dates: 960-1127 # Dynasty: Northern Song Dynasty # Collections: Asian Art # Museum Location: This item is on view in Asian Galleries, 2nd Floor # Accession Number: L1996.7 # Credit Line: Lent by Diane Schafer # Image: Overall, L1996.7_transp4556.jpg. Brooklyn Museum photograph # Bowl with Flaring Sides, 960-1127. Ding ware, porcelain, glaze Brooklyn Museum, Lent by Diane Schafer, L1996.7 (Photo: Brooklyn Museum, L1996.7_transp4556.jpg)Catalogue Description: White stoneware, clear glaze, incised

Chiếc tô loe vành tại viện bảo tàng Brooklyn là minh họa rỏ nhất của dòng sứ trắng ngà voi hoặc màu rơm được sản xuất tại các xưởng gốm Ding tại miền bắc TQ từ thế kỷ thứ 10 đến đầu thế kỷ 13. Các điển hình ví dụ khác có các motif trang trí hình hoa vẽ tự do rất yêu kiều – các sản phẩm sứ Ding có chất lượng tốt nhất rất được triều đình Bắc Tống (960-1127) ưa chuộng và đưa vào sử dụng trong cung.

Đĩa sứ Ding - Viện bảo tàng Anh

Đĩa sứ Ding - Viện bảo tàng Anh

Ding ware

Ding ware

 

KhanhHoaThuyNga

(Nội dung và hình ảnh từ các nguồn: Gotheborg, Arstmia.org, Ajantique, sites của Viện bảo tàng Brooklyn và Anh quốc.)

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Chợ trời đồ cổ tại Berlin

Image

Bộ đồ ăn tráng lệ!

Chủ nhật và những ngày nghỉ, khi dân nghiền shopping không thể lang thang cả ngày mua sắm vì các cửa hàng đóng cửa im ỉm thì chợ đồ cổ ở Berlin lại bắt đầu họp.

Thế giới đồ cổ ở Berlin

Trong vô số những điểm đến hấp dẫn ở Berlin thì chợ trời có lẽ là điểm dân du lịch ưa khám phá và tiêu tốn nhiều thời gian nhất. Người Đức cũng rất thích đi chợ trời, đặc biệt là những người già. Không phải họ có quá nhiều thời gian rỗi mà vì chợ đồ cổ là nơi nhiều người trong số họ có thể tìm lại chút dư vị của quá khứ qua những món đồ xưa cũ.

Những người trẻ thì gần như chỉ dừng chân ở những điểm bán đồ trang sức, bị hút vào những tấm bưu thiếp cũ hay loay hoay trong hàng ngàn chiếc đĩa than ở một góc khuất trong chợ. Khỏi mất công đi đâu xa cũng có thể mua được những đĩa nhạc xịn của Elvis Presley, Abba, Pink Floyd, Jimi Hendrix, Rolling Stones… phát hành từ ngày xửa ngày xưa.

Chợ trời ở Berlin khá nhiều, hàng chục cái nằm rải rác khắp thành phố. Chợ mở theo phiên, thông thường là vào Chủ nhật, một số họp thêm vào thứ 4 hoặc thứ 7. Cả một khu đất rộng toàn những ki-ốt căng bạt trắng, đông nghẹt người và hàng ngàn món đồ trong tiếng mặc cả ồn ào. Mưa, nắng, không thành vấn đề, các cuộc mua bán vẫn cứ vui như tết. Chỉ cần 50 cent (khoảng 11.000VNĐ) là đã có thể rời chợ với một món hàng.

Đã là chợ trời, chợ đồ cổ thì cái gì cũng có. Từ tem, vỏ bao diêm, bưu thiếp, tranh, sách đến đồ trang sức, bật lửa, huy chương…, từ máy ảnh, đồng hồ đến đĩa than, từ bát đĩa sứ có hàng trăm năm tuổi đến những chiếc giá nến mạ vàng, từ những chiếc tẩu cổ đến kèn saxophone… tất cả đều được bày bán. Ngoại trừ các ki-ốt bán sách, trang sức, quầy nào cũng bày bán cả chục, cả trăm món đồ khác nhau, miễn là cũ, là cổ. Thôi thì đủ loại, từ đồ gốm đến đồ đồng, từ đồ gỗ đến vàng, bạc… muốn gì cũng có, sở thích có kỳ quặc đến mấy cũng được đáp ứng. Với những người tham lam, 7 tiếng đồng hồ của mỗi buổi chợ không đủ để họ xem hết những thứ mình thích dù chân đã mỏi rã rời.

Đi chợ trời, mở bảo tàng!

ImagePhu nhân của một vị cựu Đại sứ Việt Nam tại Đức thừa nhận phần lớn bộ sưu tập đồ gốm sứ và pha lê Đức cũng như châu Âu với hàng ngàn món phần lớn được bà mua từ các chợ đồ cổ họp ngoài trời. Với người phụ nữ ấy đi chợ đồ cổ vừa là thú vui, vừa là đam mê. Bà sưu tập phần nhiều là đồ gốm sứ men trắng và đặc biệt thích sưu tập búp bê bằng sứ. Gần 10 năm ở xứ người bà đã kịp sở hữu bộ sưu tập búp bê và tượng sứ độc nhất lên tới cả trăm con. Búp bê sứ với những đường nét mềm mại tinh xảo dĩ nhiên không chỉ dành cho trẻ con bởi giá của nó có khi lên tới 65euro (khoảng 1,4 triệu đồng). Ngôi biệt thự mang đậm kiến trúc Đức của bà tại Hà Nội giống như một bảo tàng tư nhân về đồ gốm sứ và pha lê độc đáo mà không phải ai cũng có cơ hội ghé thăm.

Tại các chợ trời ở Berlin, đồ gốm sứ được bày bán rất nhiều bên cạnh lượng lớn các món đồ bằng đồng, bạc và gỗ. Đồ gốm sứ chủ yếu là những vật dụng trong gia đình như bát đĩa, ấm chén, bình trà, giá nến… Ngoài những bộ thìa dĩa được làm tinh xảo, đồ gốm sứ là thứ mà các bà nội trợ ghé xem và trả giá nhiều nhất. Người Đức thích đồ gốm, thích màu men trắng và đặc biệt chú ý đến những hoạ tiết.

Họ xem xét thận trọng và cân nhắc rất kỹ trước khi quyết định mua một món đồ mình thực sự thích và thấy quý. Đồ gốm sứ được bày bán nhiều nhưng không phải món nào cũng có người động đến bởi một vẻ ngoài bóng bẩy không phải là yếu tố duy nhất để níu chân họ lâu bên một món đồ dù nó có quý đến đâu.

Với dân sành đồ gốm thì nhìn thấy một chiếc đĩa sứ với những hoạ tiết tinh xảo của Hà Lan ra đời năm 1910 hay chiếc đĩa gốm trắng tinh có từ năm 1832 hoặc chiếc đĩa tráng men xanh niên đại 1845 xuất hiện trên quầy bán đồ cổ đúng là trúng số độc đắc. Tuy nhiên, ấn tượng nhất vẫn là những chiếc đĩa sứ tráng men tuyệt đẹp với những kiểu dáng và hoạ tiết tinh xảo. Đồ gốm có xuất xứ khá đa dạng nhưng phần nhiều vẫn là từ vùng Bavaria nổi tiếng của Đức cũng như các đồ gốm sứ có xuất xứ từ châu Âu. Tuy nhiên gốm sứ của Hà Lan, Anh… cũng được bày bán khá nhiều. Mỗi món đồ có một giá trị riêng. Với người này nó đáng giá cả một gia tài còn với người khác lại không ý nghĩa gì.

Máy ảnh cổ bằng cả gia tài

ImageBên cạnh đồ gốm, máy ảnh và đồng hồ cổ được bày bán nhiều nhất và cũng được dân chơi hỏi thăm nhiều nhất. Máy ảnh chiến trường xuất hiện từ Thế chiến I và Thế chiến II khá phổ biến. Chúng có thể được bán… kèm trong ki-ốt bán bưu thiếp cổ đã hoen màu thời gian hay bày trong tiệm chỉ bán toàn những món đồ xuất hiện trong thời chiến.

Ở đây dân nghiền máy ảnh cổ có thể dễ dàng tìm thấy một chiếc Agfa Synchro Box ’Made in Germany chính hiệu được sản xuất trong những năm 1950 vẫn còn bao da hoặc chiếc Exakta ra đời trước Thế Chiến II vẫn còn mới bên cạnh chiếc Rolleiflex đời đầu, model 2.8F năm 1929. The most popular model is the, cổ bóng lộn nằm hoành tráng trên chiếc giá mỹ miều được ông chủ hô ’’12000euro, không có cái thứ hai đâu’. Đến dân ngoại đạo còn bị chúng hút hồn nói gì đến các tay sưu tập máy ảnh cổ.

Còn đồng hồ thì khỏi phải bàn, từ quả quýt, quả lắc, đeo tay đến treo tường, để bàn…, từ loại vài chục đến vài trăm tuổi, từ đồng hồ vỏ đồng đến vỏ gỗ, từ hình tròn đến những hình thù… không định dạng nổi đều có cả. Có anh bạn người Việt mỗi lần sang Đức đi chợ đồ cổ chỉ thích ngắm và mua đồng hồ, mỗi lần mất ít nhất mấy chục euro mà chưa thấy chán. Hỏi ’Có lần nào mua hớ không?’, trả lời ’Biết thế nào là hớ, là đắt là rẻ vì đồ cổ thì vô cùng. Có cái mua rẻ nhưng với mình thì vô giá. Nếu là dân buôn, mua đồng hồ ở đây về bán đảm bảo lãi to’’.

Rất nhiều dân chơi đồ cổ Việt Nam đã khuân về được vô khối những món đồ quý bổ sung cho bộ sưu tập của mình qua những lần xuất ngoại như vậy. Ít nhất một lần họ vớ được những món đồ vô giá mà có khi nhiều năm sau mới biết mình đã gặp may.

Tuy nhiên, cách chơi của nhiều người VN đôi khi vẫn nghiêng về số lượng hơn, chơi nhiều nhưng không tinh. Khác với lối sưu tập của nhiều người Đức. Với nhiều người, quan trọng là phải tìm được món đồ thật độc, thật giá trị, thật hoàn hảo thay vì ôm về cả rổ. Bà Ute Krembe năm nay đã 71 tuổi là khách hàng thường xuyên của các khu chợ đồ cổ ở Berlin và thứ bà mua nhiều nhất, dĩ nhiên là đồ gốm sứ và bộ thìa bạc. “Tôi thích đi chợ đồ cổ thế này, hơi mệt nhưng vui, nhất là khi mua được bộ thìa đẹp thế này, chỉ có 10 euro thôi. Thường thì tôi không mua nhiều, có khi mấy tháng mới mua được món vừa ý nhưng có được rồi thì lại thích mãi’’.

Duy trì một thú chơi không dễ. Ngoài thời gian, tiền bạc còn cần có đam mê và phong cách nữa!

Image Image

Image

Image Image

Image Image

Image

Image Image

<theo VietnamNet>

*MỤC LỤC – ĐƯỜNG DẪN PHỐ CHỢ TRỜI ĐỒ CỔ

 


Read Full Post »

Thư giãn với tiểu phẩm 1: Tình yêu và xe

hình minh họa

hình minh họa

Bạn trai tôi làm nghề lái xe. Anh ấy rất tuyệt, có nước da rám nắng và mái tóc hơi quăn- đó chính là mẫu chàng trai tôi vẫn hằng mơ ước. Anh ấy chở tôi trên xe và tặng tôi hộp kẹo. Dù sao cũng chưa có chuyện tình cảm gì đâu vì tâm hồn chúng tôi còn chưa gần gũi nhau.

Mùa xuân. Cây cối đâm chồi nảy lộc, và thiên nhiên gợi lên những ý nghĩ thơ mộng. Chúng tôi ra ngoài thành phố.

– Cỏ cây hoa lá thơm quá anh nhỉ, – tôi căng lồng ngực hít làn không khí trong lành.

– Hình như xăng bị rò rỉ ở chỗ nào thì phải,- anh ấy đáp.

– Các cây anh đào đã nở hoa rồi kìa! -tôi vui mừng.

– Cái xu- páp lại kêu lạch cạch, tôi nghe thấy giọng nói can đảm của anh ấy vang lên.

Chúng tôi dừng lại.

– Anh chọn chỗ này đẹp quá. Phong cảnh thật tuyệt! – Tôi cảm động trước sự chăm sóc của anh ấy.

– Phải xem động cơ có chuyện gì mới được, – anh ấy đưa tôi quay trở lại thực tế.

Tôi háo hức chờ anh ấy nói với tôi một điều gì tốt đẹp.

– Có cái gì bị cháy rồi, mùi khen khét, – anh ấy nói.

– Mà này, ban nãy em có nghe tiếng xu-páp kêu lạch cạch không?

Tôi không đáp, nhưng anh ấy cũng chẳng để ý.

– Một tuần lễ nay, anh ấy nói tiếp, xe cứ trục trặc hết chỗ này đến chỗ khác, thật không còn hiểu ra sao nữa.

Từ đó đến chiều, anh ấy toàn nói về chuyện ô tô. Buổi tối, chúng tôi đến nhà bạn bè. Tôi không thích thú lắm, vì biết trước buổi này sẽ thế nào. Bạn trai tôi rất khoái kể về các sự việc trên đường. Một đêm, trên đường tới Karlovy Vary, xe anh ấy bị hết xăng. Trên đường tới Budeiovitsy bình ắc quy bị đứt dây dẫn. Trên xa lộ Praha- Kolin xe anh ấy suýt đâm vào một bà cụ già. Một lần, ở gần thị trấn Melnik, anh ấy bị lạc trong sương mù.

Karlovy Vary tôi chịu được vì tình cảm mãnh liệt của tôi đối với anh ấy. Gần Budeiovitsy tôi chán nản. Trước khi tới Kolin tôi mệt mỏi. Khi tới được Melnik, thì tôi vĩnh biệt anh và bỏ đi.

Chúng tôi chia tay nhau.

Sau đó, tôi quen biết một anh bác sỹ. Nói thật lòng, anh này không có thân hình thể thao như thế, tóc anh lại thưa, nhưng tôi rất kính nể nghề nghiệp của anh. Cái nghề sao mà cao quý, lại không dính dáng gì đến các động cơ!

Anh cũng có ô tô, nhưng anh chỉ dùng để đi chơi ngày chủ nhật. Khi lần đầu tiên anh mời tôi cùng đi, các cây hồng đang nở hoa.

– Hoa hồng đẹp quá, thơm quá, tôi thích thú hít hít.

– Này, em nghe thấy gì không, -anh bác sỹ đáp và mơ mộng lắng tai nghe tiếng động cơ.

Chúng tôi phải dừng xe lại, chỉ cốt để cho động cơ nguội đi, điều này thì tôi đã biết. Nhưng tôi chờ đợi điều gì mới mẻ kia. Rồi xe chúng tôi chạy về phía con sông. Thoạt tiên, tôi thoáng có ý nghĩ ngây thơ điên rồ rằng có lẽ anh muốn nhìn thấy trong bộ áo tắm nghiêng mình thận trọng thò mấy đầu ngón chân xuống nước xem có lạnh không, -nhưng hóa ra không phải, chẳng qua anh muốn tôi giúp anh rửa xe.

Tôi chợt xúc động nhớ lại rằng anh lái xe bao giờ cũng tự rửa xe lấy, vào ngày thứ bảy…

Nói thật lòng, anh lái xe còn nhiều ưu điểm khác. Dây cua-roa bị đứt, anh ấy tự chữa lấy được. Chứ anh bác sỹ thì có khi mấy tuần lễ không tìm ra được phụ tùng thay thế.

Dù sao thì sau mấy tháng, tôi cũng chia tay với anh bác sỹ. Trái tim tôi luôn vươn tới những ý tưởng cao cả, giờ đây lại háo hức kiếm tìm một tâm hồn thân thiết.

Rồi tôi cũng gặp may. Quả thật anh này hói đầu chẳng còn sợi tóc nào, lại yếu dờn dợt, mặt thì vàng bủng, nhưng anh là nhà thơ.

Tôi bắt đầu có những gì tôi hằng mơ ước: những cuộc đi dạo trữ tình trên các đường phố Praha ban tối, những cuộc đi dạo thơ mộng ra ngoài thành phố, những vần thơ đề tặng tôi.

Anh tâm sự cùng tôi những kế hoạch sáng tác của anh. Anh viết một vở kịch trữ tình, rồi một câu chuyện hài hước bằng thơ. Tôi vô cùng hạnh phúc.

Rồi thành công đã tới. Nhà hát nhận dựng vở kịch, và nhà thơ của tôi chuẩn bị mua ô tô.

Hôm nọ, anh đã học xong lớp dạy lái xe. Chúng tôi không nói gì khác ngoài chuyện hộp số, xi lanh, bộ phận truyền động. Anh coi tôi là người giàu kinh nghiệm trong những chuyện này.

Mở rộng trước mặt tôi lại là những con đường, những lúc hết xăng, những dây cua-roa đứt, những hỏng hóc trục trặc trong động cơ.

Tôi đã hết sạch can đảm rồi.

Nếu bạn biết có người đàn ông chưa vợ nào dưới 40 tuổi, không quan tâm đến các động cơ và không mua ô tô ngay cả khi đủ tiền mua, thì bạn hãy mách tôi với. Hiện giờ tôi vẫn chưa cùng ai.

Sonia Nova

*MỤC LỤC – GIẢI TRÍ – THƯ GIÃN


Read Full Post »

“ngôi nhà gốm” của ông Hồ Tấn Phan

Ngôi nhà ở số 28/5 phố Cao Bá Quát – TP Huế nằm khiêm nhường trong mảnh vườn khoảng 3.000 m2. Ngay từ cổng vào, chúng tôi đã thực sự choáng ngợp trước vô vàn gốm sứ, cổ vật…

Ông Hồ Tấn Phan có cơ duyên với cổ vật. Bắt đầu từ năm 1975, khi vợ ông, một nữ hộ sinh chuyên đỡ đẻ cho dân vạn chài ở Huế tình cờ nhặt ít hũ, lọ gốm do dân vạn chài vớt được dưới đáy sông, đưa về cho chồng xem…

…Cho đến nay, sau 33 năm say mê, miệt mài, lặng lẽ cóp nhặt, sưu tầm, tốn kém không ít công sức, mồ hôi và cả tiền của, ông đã là chủ nhân của gần chục ngàn cổ vật từ gốm sứ có niên đại xa xưa nhất thuộc thời kỳ tiền văn hóa Sa Huỳnh (cách nay khoảng 3.000 năm) đến những đồ gốm sứ, đồ đồng triều Nguyễn…

Ở tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn lặng lẽ với công việc sưu tầm cổ vật của mình. Chưa hề bán đi một cổ vật, cũng như chưa từng nhận sự trợ giúp của bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào, ông chỉ mong ước trời cho mình sức khỏe để tiếp tục công việc để một ngày nào đó những cổ vật ấy được ra mắt công chúng.

 

Bài viết trước có liên quan:

Hồ Tấn Phan và cổ vật dưới các dòng sông Huế

MỤC LỤC  –  GỐM SỨ CỔ TRUYỀN VN


Read Full Post »

Bộ sưu tập mang tên “Glorious Pots” – Phần 1 (TQ & Nhật Bản)

Bộ sưu tập mang tên “Glorious Pots” bao gồm 80 hiện vật cổ vốn là các sản phẩm gốm sứ tiêu biểu được mua bán tại Châu Á ngày xưa và chúng có thể phản ánh những câu truyện về việc giao thương, những người thương buôn, lịch sử, kỷ thuật nghề gốm, các cuộc thám hiểm và việc mưu tìm lợi nhuận. Các sản phẩm gốm sứ này có niên đại cổ nhất là thế kỷ 12, được sản xuất từ  các xưởng gốm tại Trung Hoa, Thái Lan, Nhật, Việt Nam, Miến Điện và Lào và bán khắp Đông Nam Á vì sự tiện dụng và vẽ đẹp của chúng.

Việc trưng bày bộ sưu tập này là đóng góp chung của Trung Tâm Văn Hóa Nghệ Thuật Châu Á thuộc trường đại học Towson , Washington DC và Hội Gốm sứ Phương Đông Washington (Asian Arts & Culture Center of Towson University và the Washington Oriental Ceramic Group) cùng với sự hổ trợ của các tổ chức khác như:the E. Rhodes & Leona B. Carpenter Foundation and the Maryland State Arts Council, một tổ chức tài trợ bởi bang Maryland và the National Endowment for the Arts.

Kèm theo Bộ sưu tập mang tên “Glorious Pots” là một bài Essay dài 4 trang minh họa (khi nào dịch xong chúng tôi sẻ đăng) – Click trên hình để phóng lớn và tiếp tục ở những hình kế bên.

 

MỤC LỤC – MỘT SỐ BỘ SƯU TẬP GỐM SỨ

Read Full Post »

Older Posts »