Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘hội an’

Nhà cổ thật và nhà cổ giả ở Hội An

Người Hội An khá lên phần nhiều nhờ những ngôi nhà cổ rêu phong, nặng trĩu thời gian. Từ lợi thế này, đã có không ít “nhà cổ giả” mọc lên, ăn theo “nhà cổ thật”…

congkhachsan

Một cổng khách sạn trên đường Trần Phú cũng được “cổ hóa”

Hội An hiện đang sở hữu 1.107 ngôi nhà cổ có niên đại hàng trăm năm. Từ khi được công nhận là Di sản văn hóa thế giới (4-12-1999), cánh cửa làm giàu đã mở toang cho người dân phố cổ nhờ hàng trăm ngàn lượt khách du lịch đến tham quan và lưu trú mỗi năm. Nhà cổ trở thành điểm thu hút du khách đặc biệt. Nhận thấy hiệu quả kinh tế từ nhà cổ… thật, thời gian gần đây, không ít người “cổ hóa” những ngôi nhà mới hoặc những cơ sở kinh doanh của mình. Thế là, nhà cổ… thật và nhà cổ… giả lẫn lộn.

“Cổ hóa” cả… ki-ốt!

ki_ot_

Ki-ốt trên đường Hoàng Diệu (gồm 10 cái) cũng được “cổ hóa” phần mái và cửa

Bắt đầu từ vài năm trước, một dãy chục ki-ốt mọc lên thẳng tắp trên đường Hoàng Diệu. Đây là những gian hàng được xây mới để cho các hộ tiểu thương thuê lại. Tường gạch tô xi măng nhưng mái và cửa lại được “cổ hóa” theo kiểu nhà xưa, đứng san sát cạnh những trụ điện thép và những căn nhà mới, trông chẳng giống ai! Những chủ ki-ốt bảo rằng hầu hết đều được thuê lại để bán đồ lưu niệm hay quần áo, vải vóc cho Tây, do đó nét kiến trúc như thế này mới “độc”, thu hút được khách nhiều hơn (?!).

Bên trong khu phố cổ thuộc 4 trục đường chính là Bạch Đằng, Trần Phú, Nguyễn Thái Học và Lê Lợi, xu thế cổ hóa càng dễ nhận thấy. Ngay cả những hẻm sâu vốn thường được gọi là những hẻm rêu đầy cá tính của phố Hội cũng được làm cũ đi bởi những mái cổng được lợp ngói âm dương nhưng tô… xi măng. Những hàng quán nằm trong không gian nhà cổ thật, người ta dùng yếu tố “cổ” để thu hút khách đã đành, những quán mới, khách sạn mới toanh cũng xây theo kiểu cổ, cổ từ cổng vào đến tận mỗi kết cấu gỗ trong nhà. Bây giờ, Hội An đã mọc nhiều những khách sạn theo phong cách cổ, ít nhất cũng cổ ở cái cổng chào, thể hiện qua những cột gỗ được đánh vẹc-ni cho thẫm màu cùng dàn ngói âm dương mua về từ làng gốm Thanh Hà. Có cái khách sạn 2 mặt tiền, mặt này là nhà cổ… mới xây, còn mặt kia là nhà… bê tông cốt thép!

ketcau
Kết cấu gỗ này trông giống như một phần của ngôi nhà cổ thật, nhưng nhìn cận ảnh, đó là một kết cấu gỗ mới hoàn toàn trong một ngôi nhà giả cổ trên đường Nhị Trưng

Chưa hết, nhà cổ… giả cũng được dựng lên. Hỏi nhà giả cổ ở đâu, người dân nơi này đọc ngay một loạt địa chỉ trên đường Nguyễn Thái Học – có chừng 3 nhà, đường Lê Lợi – 2 nhà, hoặc một ngôi “nhà cổ”… mới toanh trên đường Nhị Trưng, dùng để bán đồ cổ và thủ công mỹ nghệ.

Không được công nhận là “nhà cổ thật”

Trò chuyện với thạc sĩ Trần Ánh – Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di tích Hội An – chúng tôi nói nửa đùa nửa thật: “Ở Hội An, cái gì cũng… cổ (?!)”. Thạc sĩ Trần Ánh gật đầu: “Xu hướng cổ hóa có dấu hiệu lan rộng ở Hội An. Điều này cũng đặt ra cho các nhà quản lý những bài toán mới”. Theo thạc sĩ Trần Ánh, nếu xu thế cổ hóa được thể hiện trong những khu phố cổ chính như Trần Phú, Nguyễn Thái Học… thì càng tốt, bởi sẽ hài hòa trong một không gian tổng thể. Ngược lại, nếu “cổ hóa” một ngôi nhà, một hàng quán hay một cơ sở kinh doanh… trong một khu phố đầy nhà đúc, hoặc khu đô thị mới thì rõ ràng không thể chấp nhận, bởi nó sẽ tạo ra một sự nham nhở, kệch cỡm, làm mất đi mỹ quan đô thị, mà điều này hiện đang có không ít ở Hội An.

ngayca

Ngay cả những hẻm rêu trên đường Nguyễn Thái Học cũng được “cổ hóa” bằng mái ngói âm dương trát… xi măng!

Chúng tôi được biết, chính quyền thị xã Hội An và các cơ quan chức năng địa phương có chủ trương khuyến khích các hộ tư nhân khi làm nhà, mở cơ sở trong phố cổ nên quay về với kiến trúc truyền thống của Hội An. Đương nhiên, những ngôi nhà “giả cổ” đó không được công nhận là nhà cổ… thật! Hiện trạng thật – giả lẫn lộn trong các ngôi nhà phố cổ tác động thế nào đến tâm lý du khách? Đến nay, chưa có cơ quan nào khảo sát, nghiên cứu và đưa ra đánh giá về điều này. Nhưng theo một cán bộ Sở Du lịch tỉnh Quảng Nam, sẽ có tác động nhất định đến tâm lý du khách. Thuyết phục hơn cả là ý kiến của ông Hồ Việt, trưởng đại diện Tổng cục Du lịch tại miền Trung: “Khách thăm nhà cổ Hội An là muốn thưởng thức, tìm hiểu những giá trị tâm linh tỏa ra từ không gian nhà. Phần hồn của ngôi nhà cổ là ở những cấu kiện gỗ cũ kĩ, những mái ngói âm dương nặng trĩu thời gian. Điều này du khách không thể tìm thấy trong những ngôi nhà… giả cổ”.

Nhà cổ giả “ăn theo” nhà cổ thật!

Có phải “cổ hóa” như thế mới là Hội An? Các nhà chuyên môn, nhà quản lý và ngay cả những chủ sở hữu những căn nhà hay cơ sở giả cổ đều thừa nhận một điều: Xu thế cổ hóa này hoàn toàn không phải với mục đích tạo nên một diện mạo đô thị cổ Hội An đẹp hơn, cổ kính hơn mà trước hết xuất phát từ lợi ích kinh tế. Hấp lực của Hội An là từ nhà cổ… thật, vì thế những ngôi nhà cổ giả mới xây hay những cơ sở kinh doanh được cổ hóa đều muốn dựa vào lợi thế này. Có một điều rất dễ nhận thấy ở Hội An là khi đưa những ngôi nhà cổ (thật) vào khai thác du lịch hay kinh doanh ăn uống, lưu trú thì thu hút đông khách hơn, hiệu quả kinh tế cao hơn. Chính những du khách Tây cũng muốn vào một ngôi nhà cổ 100% để mua đồ lưu niệm hơn là vào một ngôi nhà bê-tông cốt thép, chẳng khác nào một cửa hàng. Vì lẽ đó, “cổ hóa” trở thành phong trào. Tuy nhiên, theo ông Fumio Sato – một nhà nghiên cứu thị trường du lịch người Nhật nhiều lần đến Hội An – lạm dụng điều trên là không nên. “Đừng để cho du khách có cảm giác như bị mắc lừa khi đến thăm một ngôi nhà thật không ra thật, giả không ra giả. Nếu “giả cổ” thành một trào lưu chỉ vì lợi nhuận, điều đó khác nào là sự ăn theo”, ông nói.

Theo nld.com

* MỤC LỤC –  TÀI LIỆU VỀ DI SẢN NHÀ – KIẾN TRÚC CỔ 

Advertisements

Read Full Post »

Một số cổ vật men lam trục vớt từ tàu cổ cù lao Chàm

Một con tàu buôn của Thái, có mang các hàng hóa, bị đắm trong thế kỷ 15, gần cảng Hội An.  Đầu thập niên  1990, một số ngư dân đi câu mực đã tình cờ khám phá con tàu đắm này. Một phần cổ vật từ con tàu này đã được bán tại thị trường cổ vật Việt Nam trước khi Chính phủ Việt Nam vào cuộc và ký kết với một công ty Malaysia chuyên trục vớt cứu hộ khai thác phần cổ vật còn lại rên tàu đắm suốt các mùa hè 1998 – 1999. Việc tìm kiếm trục vớt này được gọi bằng thuật ngữ “Hội An Hoard”.

Nghiên mài mực hình sư tử

Nghiên mài mực hình sư tử

Niên đại chính xác của các cổ vật này vẫn là chủ đề bàn cải nhưng chắc chắn chúng được sản xuất từ làng nghề gốm Chu Đậu cách Hải Dương khoảng sáu km.

Dĩa Chu Đậu lớn trang trí trên men men lam (overglaze enamelled motif)

Dĩa Chu Đậu lớn trang trí trên men men lam (overglaze enamelled motif)

Dưới đây là một số cổ vật Chu Đậu từ  con tàu cổ cù lao Chàm được mua trực tiếp từ VN (?) không phải từ  cuộc đấu giá của Christies đang được rao bán trên Internet ở các websites nước ngoài ( chúng tôi có minh họa giá để độc giả có thêm kiến thức về thị trường dòng gốm cổ này).

Click trên hình để phóng lớn hình thích xem:

KhanhHoaThuyNga sưu tầm

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Một ngôi nhà cổ ở thị xã Hội An

Được xây dựng từ hơn 200 năm trước đây, ngôi nhà cổ Tấn Ký nằm trên đường Trần Phú (thị xã Hội An) mang kiến trúc hình ống đặc trưng của đô thị cổ đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

Căn nhà kín ở mặt tiền, chỉ để chừa một lối đi nhỏ.

Căn nhà kín ở mặt tiền, chỉ để chừa một lối đi nhỏ.

Lối đi dẫn vào bên trong nhà.

Lối đi dẫn vào bên trong nhà.

Và thẳng ra hướng sân trời.

Và thẳng ra hướng sân trời.

Bộ bàn ghế thư giãn kê bên giếng trời.

Bộ bàn ghế thư giãn kê bên giếng trời.

Nội thất chia làm nhiều gian, mỗi gian có chức năng riêng. Tất cả đều không có cửa sổ. Thế nhưng, không giống như những ngôi nhà ống trên các dãy phố mới ở các đô thị mới ở Việt Nam hiện nay, nhà cổ ở Hội An không có cảm giác nặng nề, ngột ngạt nhờ sự thông thoáng ở mặt tiền, mặt hậu và nơi giếng trời.

Căn nhà được dựng nên bởi những đường nét kiến trúc đa quốc gia. Ở đây có thể nhìn thấy những chi tiết của kiến trúc Nhật, thể hiện ở chi tiết trồng rường giả thủ. Kiến trúc Trung Hoa được đan xen với hình ảnh thanh kiếm vắt chéo cùng giải lụa. Kiến trúc Việt Nam cũng không thể thiếu trong căn phòng này thể hiện qua những đường nét kiến trúc trên tầng hai với mái âm dương.

Những cột, rường chồng lên nhau tạo sự chắc chắn thường thấy trong kiến trúc Nhật.

Những cột, rường chồng lên nhau tạo sự chắc chắn thường thấy trong kiến trúc Nhật.

Những đường nét kiến trúc cổ điển được chạm khắc trên trần.

Những đường nét kiến trúc cổ điển được chạm khắc trên trần.

Những dải lụa tiêu biểu của kiến trúc Trung Hoa.

Những dải lụa tiêu biểu của kiến trúc Trung Hoa.

Bộ đồ cổ, trong đó có chén Khổng Tử (ở giữa

Bộ đồ cổ, trong đó có chén Khổng Tử (ở giữa

Mặt tiền nhà là nơi để mở cửa hiệu buôn bán, mặt sau thông với bến sông để làm nơi xuất, nhập hàng hoá. Vật liệu trang trí nội thất ngôi nhà chủ yếu là các loại gỗ quý, được trạm trổ rất tinh xảo các hình rồng, hoa quả… thể hiện sự sung túc của các thế hệ chủ nhân. Nơi đây, đã có tới 7 thế hệ sinh sống. Theo đại diện của gia đình, Tấn Ký hiện là một trong số ít những những căn nhà cổ còn lại nguyên vẹn và đẹp nhất Việt Nam hiện nay.

Ngoài vật liệu gỗ, gạch và đá cũng được sử dụng nhiều ở các chi tiết như sàn, ngoại thất, tường… được mang về từ Bát Tràng, Thanh Hóa, Non Nước… Căn nhà có hệ sàn đá rất bền theo thời gian. Sau nhiều lần nước lụt ngập mênh mông, đến khi nước rút, toàn bộ hệ sàn vẫn còn lại như chưa từng trải qua một “biến cố” nào.

Sân trời rộng rãi ở giữa căn nhà có tác dụng thông thoáng.

Sân trời rộng rãi ở giữa căn nhà có tác dụng thông thoáng.

Sảnh sân ở giữa ngôi nhà.

Sảnh sân ở giữa ngôi nhà.

Lớp gạch và đá lát nền bền màu theo thời gian.

Lớp gạch và đá lát nền bền màu theo thời gian.

Đến đây, khách tham quan còn có thể được chiêm ngưỡng chén Khổng Tử, một loại chén có vẻ ngoài trang trí đơn giản theo kiểu Trung Hoa. Nhưng đây là loại chén đặc biệt, khi từ từ rót nước gần đầy thì phải ngừng lại bởi nếu rót thêm thì nước sẽ tự chảy đi hết. Theo Khổng Tử, chiếc chén cũng là đạo lý muốn con người cần phải kiềm chế hành vi và giữ cho ý nghĩ luôn ở trạng thái trung hoà, không thái quá.

Năm 1985, Tấn Ký đã được cấp bằng di tích lịch sử – văn hoá quốc gia.

Read Full Post »

Tản Mạn về Gốm Cổ Hội An

Cổ Vật và Nghệ Thuật

Những năm gần đây, sau cuộc khai quật một chiếc tàu buôn đồ gốm được thực hiện gần Cù Lao Chàm ngoài khơi của thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam thuộc miền trung nước Việt Nam bị chìm vào khoảng giữa thế kỷ 15,ngoài một số được bảo tồn và trưng bày tại những bảo tàn viện trong nội địa, người ta bắt đầu thấy nhan nhản những cổ vật được mời mọc, rao bán từ những tiệm buôn bán đồ cổ ở các địa phương như Hà Nội, Hội An, Sài Gòn… hoặc trên những trang mạng internet với danh hiệu là đồ gốm Hội An.  Kết quả của những cuộc nghiên cứu về sau cho thấy những cổ vật này không phải được làm tại Hội An mà được sản xuất tại những lò gốm khác nhau, đa số được thành hình từ những lò ở phạm vi tỉnh Hải Dương mà lúc bấy giờ là một trong những nơi sản xuất đồ gốm rất mạnh mẽ.  Ở một nơi quá thuận lợi cho việc giao dịch với những xứ đàng ngoài.  Hội An, một thị trấn miền duyên hải miền Trung nước Việt vào thế kỷ thứ 15 đã là một thương cảng sầm uất nhất trong thời gian này, là một nơi tiếp nhận và trao đổi những hàng hoá qua các thương thuyền từ khắp nơi trong vùng Châu Á: Trung Hoa, Nhật Bổn đến từ miền Bắc,  cũng như các thương thuyền từ Âu Châu như Anh, Pháp, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha dde^’n từ vùng biển miền Nam.

Bối cảnh lịch sử

Vào khoảng đầu thế kỷ thứ 15, nhà Minh bên Trung Quốc thời bấy giờ vì phải một mặt đối đầu với quân Mông Cổ từ phương Bắc, một mặt với nỗi đau còn ray rức về thất bại trong mộng chinh phục phương Nam trước đó bị đánh bại bỡi vua Lê Thái Tổ cộng với nội bộ lũng củng nên đã ra lệnh tuyệt đối cấm giao thương với những nước lân bang và ngoại quốc, nhất là theo hệ thống đường biển.  Thị trường đồ gốm vì lý do đó mà trở nên khan hiếm và không đủ số lượng để cung cấp cho đồ dụng trong nước và để trao đổi hàng hóa giữa các nước ngoại quốc.  Các lò gốm Việt Nam lúc bấy giờ đã lợi dụng cơ hội để tăng gia sản xuất hầu đáp ứng nhu cầu càng ngày càng tăng.  Những cuộc đào xới của giới khảo cỗ ở miền Bắc gần đây cho thấy trong thời gian từ thế kỷ thứ 15 và 16 những lò gốm xuất hiện rãi rác trải dài từ Hải Dương cho đến Hà Nội và đó cũng là thời gian cực thịnh nhất của ngành gốm của người Việt trong lịch sữ cận đại về phương diện số lượng xuất khẩu, phẩm chất và nhất là nghệ thuật.

Trong chuyến hải hành của một thương thuyền từ bến Vân Đồn (gần Hải Phòng) trực chỉ về phương Nam để giao hàng đến các nước vùng Đông Nam Á, sức nặng của những kiện hàng đã vượt qua khả Năng chịu đựng của chiếc tàu cho nên khi vừa qua vùng Cù Lao Chàm thì bị thêm ảnh hưởng sóng to gió lớn của một cơn bão. Chiếc thương thuyền với toàn bộ thuỷ thủ, thương gia và những kiện hàng bị chìm xuống lòng biển sâu mang theo sự bí ẩn của ngành đồ gốm Việt Nam trong khoảng thời gian hơn 5 thế kỷ.  Điều làm cho giới khảo cổ phấn khởi về khám phá ra chiếc tàu chìm là trong lòng tàu sau hơn 500 năm dưới lòng đại dương nay lại đươc khơi ra đã trả lời phần nào những nỗi suy tư mà họ đã có từ bao lâu naỵ  Trong số những cổ vật gốm được vớt lên vào năm 1997 gồm có những bình, dĩa, chén, tô, lọ mực, hoặc những chum rượu có tượng hình được gợi ý từ những dạng của thú vật (chim, két, gà, vịt..) hoặc hoa quả (bầu, bí..) với nhiều tranh ảnh dân gian và những hoa văn đầy Việt tính được bao bộc dưới lớp men qua biết bao nhiêu thăng trầm của lịch sử.


Hình 1: Những Cổ Vật Hội An / Butterfields Auction, 2000

Cổ Vật và Nghệ Thuật Hội Họa

Nhưng quan trọng nhất lại là phẩm chất của nhiều cổ vật sau khi được hoàn chỉnh với những phương tiện tối tân của công ty trúng thầu Saga (Mã Lai) liên hợp với công ty Visal của nhà nước Việt Nam cho việc khai quật đã được phục hồi đến mức gần như tuyệt hão.  Căn cứ theo hợp đồng thì nhà nước cộng sản giữ lại một phần những cổ vật được đánh giá cao cấp nhất để dùng vào việc trưng bày tại các cơ quan văn hoá (tủ kính của mấy ông lớn cũng có thể được gọi là cơ quan văn hoá?) và những bảo tàng viện rải rác trong nước.  Phần còn lại, công ty Saga được quyền xữ dụng vào việc thương mại rao bán trong giới tư nhân qua những cuộc đấu gía tại nhiều nơi trên thế giới.  Trong số gần 150,000 cổ vật được kiểm tra, ngoài một số bị hao mòn bởi sự phô trương quá lâu dưới độ sâu của nươc mặn, có một số gần như ở trạng thái nguyên vẹn như lúc mới đươc tạo hình. Sự khám phá chiếc tàu này đã làm đảo lộn sự suy nghĩ về nghệ thuật đồ gốm trải qua nhiều thế hệ và là một nguồn hào hứng vô tận của các nhà khảo cổ chuyên môn cũng như các nhà sưu tập đồ gốm từ mọi nơi trên thế giới.


Hình 2:  Con chim sẽ / Hội An (giữa t.k.15)  private collection


Hinh 3: Long Phụng / (Nhà Minh, t.k.15) private collection

(ảnh minh họa bị thất lạc)

Trong số những cổ vật được đem ra ánh sáng, đa số là đồ gốm loại men lam, men trắng, men nâu và một số ít là loại không men như đồ sành để làm những vật gia dụng hằng  ngày như lu, tô, chén, dĩa.  Nhưng điểm son của những kiện hàng này là những đồ dùng cao cấp về hình dạng, cách tráng men và hội họa mà tính đặc thù của chúng đã xác đinh rõ ràng vị trí độc lập về cách phát họa, ý tưởng và trình bày của những nghệ nhận Việt thời bấy giờ; cho thấy sự vượt thoát khỏi khuôn khổ, nề nếp mà đã từng bao nhiêu năm có nhiều quan niệm cho rằng trong thời gian này các sản phẫm của nước Việt chúng ta đều thuần túy chịu ảnh hưởng bỡi ông láng giềng to xác từ phương Bắc.  Hình 2 và 3 đưa ra thí dụ điển hình về sự khác biệt rõ rệt giữa nghệ thuật của người Việt và Hán tộc về khía cạnh hội họa trên những tác phẩm được sản xuất ở một thời điểm rất gần nhau. Qua nét bút lông của một nghệ nhân Việt, con chim sẻ bay lượn trên cánh đồng cỏ (hinh 2). Những nét vẽ đượm tính dân gian đơn sơ, mộc mạc nhưng lại biểu lộ được sự bay bướm đầy năng động chấm phá của từng nét cọ. Những đường nét đó đã tạo nên một sự rung động nơi người thưởng lãm cũng giống như sự rung động khi đối diện với những đường nét từ các hoạ sĩ thời danh như Bé Ký, Nguyễn thị Hợp.. ở thời điểm sau hơn 5 thế kỹ. Trong đó người ta không thấy sự gò bó, khuôn khổ, đồng đều, cầu kỳ, khách sáo, vương giả như được phát họa trên cái lọ được sản xuất từ phương Bắc (hình 3). Đối với giới thưởng ngoạn, thưởng thức nghệ thuật đồ gốm của Tàu thì mát con mắt; nhìn nét vẽ trên gốm của người Việt thì lại thấy mát con tim.


Hình 4: Những Con Nghê trên Cổ Vật / Butterfields Auction, 2000

Hình ảnh con nghê, một linh vật nhân gian thuần túy của người Việt được xữ dụng một cách quen thuộc trong nghệ thuật hội họa, điêu khắc, kiến trúc qua những triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần… ở đây được trình bày một cách trang trọng trên những dĩa gốm trắng men lam (hinh 4). Những chi tiết cho thấy sự sáng tạo của người họa sĩ với nguồn cảm hứng vô tận. Mỗi cỗ vật được vuốt ve, chăm sóc với một kiểu cách khác nhau. Người họa sĩ đã xữ dụng thiên khiếu của mình vào mỗi tác phẩm với một đam mê, hòa nhập tâm hồn của mình vào những đường nét lã lướt nhưng không quên chấm phá vài nét trào phúng cho đời thêm vui.  Ở một thời mà khái niệm về năng động (motion), ấn tượng (impression), trừu tượng (abstract), không gian 3 chiều với định nghĩa về chiều sâu được thễ hiện qua bóng nổi (shades and shadows) chưa có một thế đứng rõ rệt trong nghệ thuật cỗ điển trên thế giới mà tại một nơi nào đó ở vùng đất Việt nhỏ bé, những nghệ nhân bằng một cách khiêm nhường đã biết gạt bỏ những lề lối, truyền thống mà đưa ra những mô thức mà người đời mấy trăm năm sau phải suy gẫm và thán phục.

 

 

MỤC LỤC  –  GỐM SỨ CỔ TRUYỀN VN

 

Read Full Post »