Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘gốm Shawankhalok’

Những con tàu buôn cổ được trục vớt cổ vật tại vùng biển Kiên Giang, Phú Quốc.

Tàu Bảo Trân tham gia khảo sát tàu đắm ở gần Hòn Thơm và Hòn Dầm năm 2008

Tàu Bảo Trân tham gia khảo sát tàu đắm ở gần Hòn Thơm và Hòn Dầm năm 2008

Vùng biển Kiên Giang nằm trong đầu mối con đường giao lưu thương mại quốc tế nên còn lưu giữ nhiều di chỉ tằu đắm cổ. Cho tới trước đợt khảo sát năm ngoái, Kiên Giang đã phát hiện 4 di chỉ tàu đắm, đó là: Tàu đắm Hòn Dầm, Tàu đắm Hòn Ông Đội; Tàu đắm Phú Quốc; Tàu đắm Rạch Tràm (Bãi Thơm).

Chuyên gia chuẩn bị thiết bị lặn

Chuyên gia chuẩn bị thiết bị lặn

Sau khi nghiên cứu tìm hiểu thông tin về những tàu đắm cổ trên vùng biển này, các cơ quan đã làm thủ tục xin phép khảo sát thăm dò tàu đắm cổ tại 2 địa điểm khảo cổ gần Hòn Thơm và Hòn Dầm. Cuộc khảo sát do Sở VH-TT tỉnh Kiên Giang Giang, Bảo tàng Lịch sử VN tiến hành có phối hợp cùng 2 doanh nghiệp để có trang thiết bị cần thiết. Họ đã huy động tới 14 thợ lặn và 8 chuyên gian khảo cổ học dưới nước của Việt Nam và của Pháp, Italia cùng tham gia.

(Cuối tháng 9/2007, Liên danh Công ty TNHH Hoàng Đức Lợi và DNTN Bảo Trân đã gởi văn thư và hồ sơ xin phép UBND tỉnh Kiên Giang khảo sát địa điểm tàu cổ đắm tại vùng biển gần Hòn Thơm và Hòn Dầm, huyện Phú Quốc. Ngày 05/10/2007, Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang đã có ý kiến chấp thuận cho nhóm liên danh tiến hành khảo sát ban đầu hai vị trí tàu cổ đắm theo đề nghị dưới sự giám sát của các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương…

Sở Văn hóa – Thông tin (nay là Sở Văn hóa,Thể thao và Du lịch) đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng và UBND huyện Phú Quốc tổ chức giám sát việc khảo sát. Mới đây Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) đã báo cáo về UBND tỉnh Kiên Giang và các ngành chức năng kết quả cuộc khảo sát này.

Thực hiện quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh, Sở VH,TT& DL phối hợp với Bảo tàng lịch sử Việt Nam, liên danh Công ty thống nhất chương trình và đoàn khảo sát. Đoàn khảo sát gồm 30 người do ông Nguyễn Hữu Phúc, Phó Giám đốc Sở VH,TT& DL làm trưởng đoàn; Tiến sỹ Nguyễn Đình Chiến, Bảo tàng lịch sử Việt Nam làm phó trưởng đoàn, phụ trách khoa học; ông Nguyễn Hữu Phương, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh làm phó trưởng đoàn trực. Ngoài ra còn có các thành viên thuộc cơ quan chức năng có liên quan, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Đức Lợi, thợ lặn, thợ máy và 08 chuyên gia khảo cổ học, kỹ thuật viên người nước ngoài. Theo Thông tin về đợt khảo sát tàu cổ đắm tại vùng biển Kiên Giang đăng trên http://www.kiengiang.gov.vn)

Xin mở ngoặc một chút về việc chuẩn bị để tiến hành công cuộc tìm kiếm này. Tàu khảo sát của doanh nghiệp Bảo Trân được trang bị các trang thiết bị lặn khảo sát hiện đại như hộp điều khiển, máy định vị vệ tinh, máy nén khí dùng cung cấp khí thở, quần áo lặn, dây chì, chân nhái, dao, đèn pin, máy điện đàm dưới nước… Ngoài ra, các chuyên gia nước ngoài còn mang đến một số thiết bị chuyên dụng hiện đại khác. Ông Herve Blanchet, chuyên gia khảo cổ người Pháp đã báo cáo trước các thành viên đoàn khảo sát về tính năng, công dụng của những thiết bị tân tiến này, chẳng hạn như máy Starfish box có khả năng siêu âm sâu qua lớp bùn dày 40m, thông tin phản hồi lại trên máy tính bằng sóng siêu âm thể hiện qua các màu sắc khác nhau. Qua sự phản hồi này, các chuyên gia điều khiển sẽ biết được sâu dưới lớp bùn có những vật thể gì. Một thiết bị khác là máy Scan Scabedimaging System có khả năng khảo sát trên bề mặt đáy biển ở độ sâu tối đa 50m trên diện tích 50x25m. Ngoài ra họ còn mang đến thiết bị phụ trợ GPS và máy rà kim loại…

Chậm hơn ngư dân

Vị trí tàu đắm thứ nhất, ở cách Hòn Thơm khoảng 2km. Sau hơn 20 ca lặn trong 3 ngày, đoàn khảo sát đã tìm hiểu đầy đủ về số phận con tàu này, đáng tiếc là toàn bộ hiện trường đã bị phá hủy do ngư dân khai thác trái phép trước đó. Dấu vết còn lại là một ụ nổi hình bầu dục cao 1m, dài 70m, rộng 40m. Giữa ụ là một hố sâu lộ ván đáy tàu, kích thước 6mx3m.

Cổ vật bị hàu biển bám chặt. Ảnh do đoàn khảo sát cung cấp

Cổ vật bị hàu biển bám chặt. Ảnh do đoàn khảo sát cung cấp

Căn cứ vào dấu vết hiện trường còn lại, đoàn khảo sát quyết định thổi lớp bùn cát theo 2 luống rộng 2m dọc theo chiều dại ụ nổi để xác định trữ lượng hiện vật còn lại. Tuy nhiên lẫn trong bùn cát hầu như chỉ còn lại những mảnh đồ gốm Thái Lan bị vỡ và bị hàu biển bám chặt.

Đoàn đa thu 73 hiện vật gốm ở di chỉ này. Cụ thể có 8 chén men ngọc, 13 bát men ngọc, 6 đĩa. Đặc biệt tìm thấy một chiếc nghiên mực bằng sành, hình tròn, mặt phẳng, rìa mặt tào gờ nổi hình sống trâu có một lỗ thoát nước hình chữ V, chân đế choãi.

Ở vị trí thứ 2 là Hòn Dầm, các chuyên gia cũng sớm thất vọng vì toàn bộ di chỉ đã bị phá, hiện vật bị khai thác cạn kiệt. Dấu vết còn lại của di chỉ là một hố sâu hình vòng chảo đường kính khoảng 60m, trên bề mặt còn rải rác mảnh gốm vỡ. Số lượng hiện vật mang lên chỉ có 17 đồ, song khá phong phú về dòng men: men trắng vẽ lam, men thúy lam, men ngọc, men nâu, đất nung …

Phỏng đoán về 2 con tàu

Trước cuộc khảo sát này, đã có 5 còn tàu cổ bị đắm trên vùng biển Việt Nam được khai quật trong gần 20 năm qua, thu được những hiện vật vô giá, đó là tàu Hòn Cau, Hòn Dầm, Cù Lao Chàm, Cà Mau, Bình Thuận. Trong đó Cù Lao Chàm thu được 24 vạn cổ vật; tàu Cà Mau và Bình Thuận, mỗi tàu thu được 6 vạn cổ vật. Tuy nhiên, 5 con tàu đó chưa phải là con số cuối cùng, vùng biển Việt Nam – nằm trên “con đường tơ lụa” xưa của thế giới – vẫn còn rất nhiều bí ẩn.

Qua phân tích, đoàn khảo sát cho rằng, tàu đắm Hòn Thơm là một tàu buôn chở gốm Thái Lan xuất khẩu có xuất xứ từ các lò gốm Shawankhalok và Shingburi TK 15. Đặc biệt hiện vật trên tàu hoàn toàn giống với hiện vật cùng loại thu được trong đợt khảo sát tàu đắm Phú Quốc năm 2004.

Số hiện vật thu được tại di chỉ Hòn Dầm ngoài những loại hình tương tự ở Hòn Thơm còn có một số mảnh bát sứ mang đặc điểm của đồ sứ lò Cảnh Đức Trấn, thời Minh (Trung Quốc). Nếu chỉ căn cứ vào số lượng ít ỏi này thì khó có thể nói đây là đồ dùng của thủy thủ đoàn hay hàng hóa xuất khẩu cùng với đồ gốm Thái Lan.

Tuy nhiên, qua khảo sát một số sưu tập tư nhận ở Rach Giá, TS Nguyễn Đình Chiến – người phụ trách về mặt khoa học của đoàn – cho rằng có thể đặt ra 2 giả thuyết: Hoặc đây là tàu chở đồ gốm xuất khẩu của Trung Quốc và Thái Lan TK 15 hoặc đây là chiếc tàu buôn của người Trung Quốc chở đồ gốm Thái Lan xuất khẩu.

Do toàn bộ hiện trường của cả 2 di chỉ đã bị phá hủy nghiêm trọng nên các thông tin về cấu trúc và chủ nhân con tàu không thể xác định được một cách chắc chắn và không thể tiến hành dự án khai quật khảo cổ học được. Số hiện vật thu được trong tàu không nhiều và hầu hết đã bị vỡ nên chỉ có giá trị nghiên cứu và trưng bày. Tuy nhiên bản đồ khảo cổ học vùng biển Kiên Giang đã được đánh dấu thêm 2 di chỉ tàu đắm cổ TK 15.

Tàu đắm cổ nhất chưa hề được biết đến ở Việt Nam!

Điều đặc biệt là so với gần chục con tàu đắm cổ được biết đến thời điểm này, thì đây là con tàu cổ nhất, cách đây ngót ngàn năm.

Thợ lặn chuẩn bị bình và khí lặn trong cuộc khảo sát di chỉ tàu đắm trên biển gần Hòn Thơm và Hòn Dầm năm 2008.

Thợ lặn chuẩn bị bình và khí lặn trong cuộc khảo sát di chỉ tàu đắm trên biển gần Hòn Thơm và Hòn Dầm năm 2008.

Cũng từ cuộc tìm kiếm không mấy thành công về 2 con tàu đắm ở Hòn Dầm, Hòn Thơm năm 2008, tại hội nghị thông báo Khảo cổ học gần đây, TS Nguyễn Đình Chiến, Nguyễn Quốc Hữu (Bảo tàng lịch sử Việt Nam) và Nguyễn Hữu Phương (Bảo tàng Kiên Giang) lần đầu tiên công bố những thông tin về tàu đắm cổ Rạch Tràm, Phú Quốc (Kiên Giang) đã được khai quật từ mấy năm trước, nhưng trước thời điểm đó “chưa hề xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng như các công bố khoa học”.

Từ những đồ gồm cổ

“Đầu năm 2008, sau khi kết thúc đợt khảo sát hai di chỉ tàu đắm tại vùng biển Phú Quốc, chúng tôi đã đi thăm một sưu tập tư nhân ở Rạch Giá – TS Nguyễn Đình Chiến cho biết – Thật bất ngờ khi thấy trong sưu tập của họ có nhiều đồ gốm vớt được tại biển mang đặc điểm của gốm men ngọc thế kỉ 12 -13 thời Nhà Tống, Trung Quốc.

Theo chủ nhân sưu tập, số hiện vật này có xuất xứ từ một di chỉ tàu đắm cổ, cũng ở vùng biển Phú Quốc. Tuy nhiên, cho tới nay, thông tin về con tàu đắm cổ này chưa hề xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng cũng như các công bố khoa học.

Và thật bất ngờ hơn, khi lấy tư liệu về đồ gốm Thái Lan trong kho bảo tàng Kiên Giang, chúng tôi lại thấy một sưu tập gốm tương tự những đồ gốm trong sưu tập nói trên. Trao đổi với các đồng nghiệp Bảo tàng Kiên Giang, chúng tôi được biết, đây là sưu tập hiện vật do Bảo tàng Kiên Giang phối hợp với Xưởng 58, Hải quân vùng 5 tổ chức khai quật vào tháng 2 năm 2000, từ một di chỉ đắm tàu ven đảo Phú Quốc, thuộc địa phận ấp Rạch Tràm, xã Bãi Thơm (sau đây gọi tắt là tàu đắm Rạch Tràm).

Tàu đắm Rạch Tràm do ngư dân địa phương tình cờ phát hiện ra. Tuy nhiên họ không báo cáo lên các cơ quan chức năng mà tự ý tổ chức nhiều cuộc lặn trộm vớt đồ cổ trong một thời gian dài. Bởi vậy, cuộc khai quật của Bảo tàng Kiên Giang chỉ mang tính chất là một cuộc khai quật chữa cháy”.

Bè chở gốm hay tàu chở gốm ngót ngàn năm trước?

Theo báo cáo nói trên của các tác giả thì sau khi tiến hành thổi cát nhiều điểm trong phạm vi 500m2, mỗi điểm rộng 5m2, sâu từ 1,5-1,8m, đoàn khai quật đã xác định được vị trí tàu chìm ở dưới độ sâu khoảng 6m và chỉ cách bờ đảo chừng 200m.

Kết quả khai quật cho thấy, di chỉ đã bị phá hủy nghiêm trọng. Dấu tích còn lại của con tàu chỉ là những tấm ván đáy tài rộng 70 – 80cm, dầy 40cm. Chiều dài của những tấm ván chạy song song với bờ đảo, theo hướng Tây Bắc – Đông Nam. Như vậy, có thể cho rằng đó cũng chính là hướng nằm của tàu đắm khi chìm dưới đáy biển. Tuy nhiên, do không có điều kiện lần theo hết dấu vết của những tấm ván này nên không thể xác định được mũi tàu và đuôi tàu. Cũng cần nói thêm, lúc đó đoàn khai quật đã nhận định đây là một bè gỗ chở đồ gốm.

“Theo ý kiến của chúng tôi thì nhận định này không được thuyết phục lắm vì đây chỉ là phần đáy con tàu cổ” – báo cáo nhấn mạnh.

Hiện vật trong tàu hầu như đã bị khai thác đến cạn kiệt. Trong khu vực tàu đắm hầu như chỉ còn lại những mảnh gạch và đồ gốm vỡ. Theo báo cáo khai quật thì gạch được xếp thành lớp sát ván đáy tài. Đáng tiếc là những viên gạch này đều được để lại ngoài Phú Quốc nên không rõ đặc điểm hình dáng, kích thước, màu sắc…

Riêng đồ gốm, căn cứ vào số lượng hơn hai trăm hiện vật thu được từ đợt khai quật hiện đang lưu giữu tại kho Bảo tàng Kiên Giang có thể thấy đồ gốm tàu đắm Rạch Tràm thuộc dòng gốm men ngọc. Qua dáng hình tròn trịa, cân đối không một vết gợn nhỏ chứng tỏ đây là những sản phẩm được chế tạo kĩ lưỡng từ khâu lọc nhào nguyên liệu, tạo hình sản phẩm, chỉnh sửa hàng mộc cho đến khi xếp vào lò nung.

Đáng chú ý trong đó có nhiều tiêu bản giữa lòng in nổi chữ Kim hoặc chữ Phúc. Đây là kiểu bát men ngọc điển hình được sản xuất thế kỉ 12 – 13, thời nhà Tống (Trung Quốc). Kiểu bát này còn được bảo lưu đến thời Nguyên nhưng chân đế nhỏ hơn và thường được cắt tiện vuông thành sắc cạnh.

Phải chăng, xưa kia, Phú Quốc là điểm dừng chân của tàu buôn?

Báo cáo đưa ra kết luận, tàu đắm Rạch Tràm là một tàu buôn cổ chở gạch và đồ gốm men ngọc Trung Quốc, xuất khẩu vào thế kỉ 12 – 13. Theo các tàu liệu đã công bố thì Nhà Tống đặc biệt chú ý mở rộng giao lưu thương mại đường biển với các nước khu vực Đông Nam Á. Nhiều bằng chứng cho thấy hàng hóa Trung Quốc thời kì này có mặt ở khắp nơi quanh các vùng biển Sulu – Celebers – Maluccas. Trong những đoàn tàu thương mại đó, thật không may khi tàu Rạch Tràm đã không tới được đích cần đạt đến mà phải nằm lại dưới đáy biển Phú Quốc ngót một nghìn năm.

Tại sao con tàu này gặp phải số phận bất hạnh như vậy? Đoàn khai quật đưa ra nhận định do gặp phải sóng lớn. Tuy nhiên, theo tư liệu về điều kiện tự nhiên, đặc điểm khí hậu thì biển Kiên Giang là vùng biển êm, ít có sóng lớn, độ cao của ngọn sóng không quá 5m và không có sóng ngầm. Còn theo báo cáo khai quật thì khu vực tàu đắm có nhiều đá ngầm và san hô tảng lớn.

“Kết hợp 2 yếu tố trên, chúng tôi cho rằng, khả năng tài bị đắm là do va phải đá ngầm khi ghé qua đảo để nghỉ. Cũng xin lưu ý rằng, vị trí của tất cả các con tài đắm phát hiện tại vùng biển Phú Quốc đều rất gần bờ. Phải chăng, xưa kia, đảo Phú Quốc là một điểm dừng chân trên hành trình thiên lý vượt biển của các con tàu buôn?”- báo cáo kết luận (theo báo cáo về tàu đắm cổ Rạch Tràm).

Theo Xaluan.com

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Advertisements

Read Full Post »