Feeds:
Bài viết
Bình luận

Posts Tagged ‘gốm Phù Lãng’

Gốm Phù Lãng hiện nay (2009)

Nằm bên bờ sông Cầu, cách Hà Nội khoảng 50 km và thành phố Bắc Ninh 20km, làng Phù Lãng ngày nay thuộc xã Phù Lãng, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Đây là một làng nghề nổi tiếng trong và ngoài nước với nghề làm gốm truyền thống.

Cùng với làng Bát Tràng của Hà Nội và làng Thổ Hà của Bắc Giang, làng Phù Lãng được coi là một trong ba trung tâm gốm cổ của người Việt. Một số phát hiện khảo cổ cho thấy gốm Phù Lãng đã xuất hiện vào đời Trần, thế kỷ 13. Hiện nay, gốm cổ của Phù Lãng vẫn hiện diện trong nhiều di tích lịch sử ở châu thổ sông Hồng như các đình, đền, chùa…

Gốm Phù Lãng độc đáo ở chất men màu da lươn, thô mộc, khỏe khoắn, bền bỉ và chứa đựng vẻ đẹp nguyên sơ của đất. Sau những thăng trầm của lịch sử, tưởng chừng đã có lúc tàn lụi, nghề gốm ở Phù Lãng vẫn được duy trì và những năm gần đây có dấu hiệu phát triển lạc quan. Để phù hợp với nhu cầu thị trường, sản phẩm gốm Phù Lãng ngày nay đã có thêm nhiều sự cách tân, nhưng vẫn dựa trên cái xưa hồn mộc mạc của mình.

Sau đây là những hình ảnh Đất Việt ghi nhận ở làng gốm Phù Lãng.

Quang cảnh ấn tượng đập vào mắt du khách tới Phù Lãng là những đống củi được chất cao, có khi đến 3 – 4m ở hai bên đường làng. Đây là chất đốt cho những lò nung gốm Phù lãng nổi tiếng. Nhìn vào lượng củi sử dụng có thể thấy sức sống của làng nghề.
Làng có hàng chục xưởng gốm. Mỗi xưởng gốm thường có trên dưới 10 nhân công, đảm nhiệm những công đoạn khác nhau.
Loại đất sét dùng để làm gốm Phù Lãng được khai thác ở huyện Yên Lập – Bắc Giang. Đất thô sẽ được cho vào máy tán thành những mẩu nhỏ trước khi đem gia công.
Trước khi tạo hình, đất sét sẽ được nhào nặn thành những hình khối tròn. Công đoạn này được gọi là se đất.
Những khối đất này sau đó sẽ được đưa lên bàn xoay để vuốt thành hình. Những bàn xoay được xoay bằng lực chân của người se đất ngồi phía trên.
Khi đã có hình dáng hoàn chỉnh, sản phẩm được khắc chìm các hình vẽ và trang trí họa tiết nổi.
Sau đó, sản phẩm sẽ được phơi khô, tráng men và tô màu.
Cuối cùng, sản phẩm sẽ được nung 15 ngày trong lò nung đốt bằng củi. Khi nung gốm được sắp xếp cẩn thận nhằm tận dụng tối đa diện tích trong lò.
Sản phẩm gốm của Phù Lãng rất phong phú, gồm các vật dụng truyền thống như bình, vại, đôn, tiểu… cho đến các sản phẩm mới như tượng gốm và tranh gốm.
Những bức tượng gốm của nghệ nhân Đức Thịnh.
Chị Nguyễn Thị Hoa đang ghép các mảnh ghép để tạo hình một bức tranh gốm. Chị cho biết tranh gốm là một loại hình sản phẩm chỉ mới được phát triển từ 10 năm trở lại đây.
Một bức tranh gốm hoàn chỉnh.
Không chỉ hiện diện ở đồ mỹ nghệ, gốm còn hóa thân được vào nhiều đồ vật khác như đồng hồ treo tường…
… hay dàn loa đủ cả âm treble, bass. Điều này minh chứng cho sức sáng tạo dồi dào của các nghệ nhân Phù Lãng bắt kịp hơi thở thời đại.
Những bức tranh gốm nhỏ này đã xuất hiện ở nhiều cửa hàng bán đồ lưu niệm Hà Nội.
Người làm gốm ở Phù Lãng cho biết, danh tiếng làng nghề vẫn chưa vươn xa nhưng thời gian tới sẽ có nhiều triển vọng. Ông Trần Văn Phận, cán bộ thư viện làng cho biết, đến cuối năm, một con đường và một khu chợ gốm sẽ được hoàn thành và nghề gốm Phù Lãng có thể bước sang trang mới.

MỤC LỤC  – ĐƯỜNG DẪN GỐM CỔ TRUYỀN VN

Advertisements

Read Full Post »

Thời của những ông chủ trẻ làng nghề gốm Phù Lãng

Những năm 90, cả làng gốm Phù Lãng điêu đứng vì sản phẩm làm ra không bán được. Chỉ đến thời điểm năm 2003, khi hai chàng trai trẻ là Nhung và Thiều tốt nghiệp ĐH trở về làng bắt tay nhau nghiên cứu sáng tạo dòng gốm mỹ thuật, làng nghề mới được hồi sinh.

Một thuở thăng trầm

Cùng với Bát Tràng và Thổ Hà, làng Phù Lãng (Quế Võ, Bắc Ninh) nằm bên dòng sông Cầu thơ mộng là một trong những làng gốm nổi tiếng vùng Kinh Bắc.

Gốm Phù Lãng nổi tiếng với nước men màu da lươn, trước đây các sản phẩm chủ yếu được sản xuất là đồ dùng trong nhà như: nồi, niêu, chum, nậm rượu… và một số ít các sản phẩm mỹ nghệ như chậu hóa, đỉnh, bát hương. Với đặc trưng nổi bật là màu sành nâu tráng men da lươn với các hoa văn, họa tiết phổ biến như rồng, phượng, lá sen… các sản phẩm đều được làm thủ công với những bí quyết riêng của từng lò.

gom-phu-lang-1nd
Trần Mạnh Thiều đang hoàn thiện sản phẩm trước khi đưa vào lò nung.

Bà Trần Thị Trình kể: “Từ lúc nhỏ đến khi lớn lên đã thấy ông cha gắn bó với nghề làm gốm, những năm 50 đến 70 thế kỷ trước là giai đoạn hưng thịnh nhất của làng nghề. Thuyền bè từ Sơn La, Hòa Bình, Thái Nguyên… về lấy hàng lúc nào cũng tấp nập bến sông”.

Đến những năm 80, sản phẩm làm ra bị cạnh tranh mạnh không bán được, nhiều gia đình phải bỏ nghề. Lớp trẻ rời làng ra thành phố tìm việc, chỉ còn một số lò vẫn hoạt động. Từ hơn 300 hộ làm nghề trong những năm 1990, đến năm 2000 chỉ còn lại chưa tới 100 hộ nhưng cũng sản xuất không thường xuyên. Nhiều hộ gia đình chuyển sang nghề vận tải thuê với trên 130 chiếc xe vận tải hạng nặng tham gia vận chuyển hàng hóa trên cung đường Bắc – Nam.

Thời của những ông chủ trẻ

Dọc con đường chính vào làng, có tới hơn chục lò gốm mỹ nghệ trong tổng số 20 lò gốm đang ngày đêm đỏ lửa. Những biển hiệu mang tên gốm: Nhung, Thiều, Tại, Bảy… cũng chính là tên những ông chủ trẻ đang trở thành những thương hiệu được nhiều người biết đến. Vũ Hữu Nhung và Trần Mạnh Thiều là hai gương mặt tiêu biểu cho những ông chủ trẻ ở làng gốm Phù Lãng. Cả hai đều tốt nghiệp ĐH Mỹ thuật công nghiệp và trở về làng với mong muốn khôi phục nghề truyền thống của ông cha. Mạnh Thiều tâm sự: “Được học và được đi nhiều nơi mình lúc nào cũng trăn trở làm sao để vực dậy nghề gốm ở quê hương mình. Biết anh Nhung cũng có những suy nghĩ giống mình nên khi tốt nghiệp trở về hai anh em đã bắt tay tìm hướng đi mới”.

gom-phu-lang-2nd
Khách hàng đến Phù Lãng luôn lựa chọn được những sản phẩm ưng ý.

Bắt tay vào công việc hai anh em đã gặp rất nhiều khó khăn, không có lò riêng nên thường xuyên phải đốt nhờ các hộ trong làng, còn thiếu kinh nghiệm nên cũng có những thất bại. Nhưng càng làm càng vỡ ra nhiều điều, cùng với sự chỉ bảo của lớp người đi trước, hai anh em đã tìm được hướng đi mới đó là ứng dụng mỹ thuật vào các sản phẩm. Thiều cho biết: “Chi phí cho mỗi mẻ đốt lò trung bình cũng phải 25 đến 30 triệu đồng, nếu không nắm vững kỹ thuật chọn đất, đốt lò… thì cả mẻ gốm phải bỏ đi. Nhưng sau một năm mày mò, hai anh em có thêm rất nhiều kinh nghiệm, sản phẩm làm ra ban đầu còn chưa được nhiều người biết đến nên có hội chợ hay triển lãm là mình mang đến trưng bày. Việc tìm đầu ra cũng rất vất vả, cũng may là thời sinh viên mình đã đi làm thêm ở nhiều nơi nên cũng có nhiều mối để tiếp thị sản phẩm”.

Những sản phẩm mới chủ yếu được ứng dụng trong lĩnh vực trang trí, làm đẹp. Điểm đến của các sản phẩm này là thị trường Hàn Quốc, Nhật Bản và một số nước châu Âu. Thiều cho biết: “Nhu cầu của thị trường này còn rất lớn nhưng yêu cầu về chất lượng cũng như mẫu mã là rất cao. Mẫu mã sản phẩm phải thường xuyên đổi mới và có tính sáng tạo, sự rập khuôn sẽ nhanh chóng bị loại ra khỏi cuộc chơi”.

Từ chỗ các sản phẩm phải đốt nhờ ở các lò xung quanh, đến nay hai ông chủ trẻ này đã gây dựng được xưởng sản xuất riêng cho mình. Hai xưởng sản xuất của Nhung và Thiều tạo công ăn việc làm cho hàng trăm lao động với mức thu nhập trung bình  1 – 1,5 triệu đồng. Nhiều người đi làm công cũng bắt đầu tách ra làm xưởng riêng. Thiều vui mừng: “Từ hai người tiên phong là mình và anh Nhung, cho đến nay đã có hàng chục cơ sở, đây cũng chính là điều mình mong muốn từ lâu. Sự sống dậy của cả làng nghề là thành công lớn nhất và cũng là phần thưởng lớn nhất cho những cố gắng đã bỏ ra. Mình vẫn còn rất nhiều những dự định và trong thời gian tới sẽ cố gắng thực hiện. Nhưng trước hết mình muốn đưa Phù Lãng thành điểm dừng du lịch để có thêm nhiều người biết đến”.

MỤC LỤC  – ĐƯỜNG DẪN GỐM CỔ TRUYỀN VN


Read Full Post »

Gốm Phù Lãng & Sản phẩm tiêu biểu

Nằm bên dòng sông Cầu thơ mộng, làng Phù Lãng (huyện Quế Võ) được coi là nơi phong cảnh hữu tình hiếm có của vùng Kinh Bắc. Làng Phù Lãng từ xa xưa đã hội tụ đầy đủ điều kiện cho nghề gốm ra đời và phát triển. Cùng với gốm Bát Tràng, Chu Đậu, Đồng Nai, Sông Bé… gốm đã tồn tại và phát triển rất lâu đời, gắn bó với con người trong hầu hết các hoạt động của đời sống kinh tế, xã hội, gắn bó với con người cả khi sống lẫn khi đã chết.

gom-phu-lang-a
Một góc làng gốm Phù Lãng

gom-phu-lang-bNgười nguyên thủy trong Viện Bảo tàng lịch sử Việt Nam (đất nung do làng gốm Phù Lãng làm)

Gốm Phù Lãng có nét sắc thái riêng biệt, đó là những sản phẩm gốm men nâu, nâu đen, vàng nhạt, vàng thẫm, vàng nâu… mà người ta gọi chung là men da lươn. Thêm nữa, nét đặc trưng nổi bật của gốm Phù Lãng là sử dụng phương pháp đắp nổi theo hình thức chạm bong, còn gọi là chạm kép, màu men tự nhiên, bền và lạ; dáng của gốm mộc mạc, thô phác nhưng khỏe khoắn, chứa đựng vẻ đẹp nguyên sơ của đất với lửa, và rất đậm nét của điêu khắc tạo hình.

Dấu ấn để lại khắp châu thổ sông Hồng là những dấu ấn tín ngưỡng như rồng, phượng, hạc, lư hương, đỉnh, đài thờ, tứ linh, nghê… trên các chùa, đình, miếu, nhà thờ, tháp…

gom-phu-lang-c
Lư hương, bình hoa thờ của gốm Phù Lãng

Gốm đã có mặt trong các gia đình, nhất là vùng thôn quê Bắc Bộ và miền Bắc Trung Bộ, các loại gốm gia dụng như chum, vại, chĩnh, lọ, lục bình, siêu ấm…

gom-phu-lang-d
Chum gốm men nâu

Gốm còn theo người chết về cõi vĩnh hằng như tiểu sành, quách sành…

Ngày nay, gốm đã phát triển thành những mặt hàng dân dụng như chậu cảnh, gạch ốp trang trí, gạch lát nền, phù điêu, tranh gốm, tượng phụ nữ, biểu tượng logo…

gom-phu-lang-e
Bình hoa cổ trang trí hoa văn

Hiện nay, sau nhiều năm mở cửa, thực hiện cơ chế thị trường, đất nước đã thực sự hội nhập. Ngành gốm nói chung cũng phải biến đổi để phù hợp với thị trường và đời sống đương đại. Nhiều người con của làng Phù Lãng không còn bằng lòng với “bảo bối gia truyền” mà đã cố công đi học ở khoa điêu khắc của trường Đại học Mỹ thuật và Mỹ thuật công nghiệp. Có nghệ nhân trẻ đã phải vét đến đồng tiền cuối cùng để đi tham quan thị trường và công nghệ sản xuất gốm ở nhiều nước trên thế giới. Tiêu biểu nhất trong lớp trẻ là Vũ Hữu Nhung, một nghệ nhân biết sáng tạo, kết hợp thành công giữa gốm truyền thống và hiện đại, đã tạo ra được một dòng gốm mới được gọi là Gốm Nhung.

Gốm Nhung là con đường mới đi vào mỹ nghệ, vào nghệ thuật trang trí. Nó giành lấy chỗ cho mình trong những nội thất tân thời… Bằng những khổ công tìm tòi, Gốm Nhung đã phát lộ ra cái đẹp bản chất của gạch, gỗ, đá, vải, mây tre, cây cỏ và thể hiện chúng trên chất liệu của gốm một cách đa hình, đa sắc…

Những năm vừa qua, nhằm bảo vệ và phát triển làng nghề, nhà nước và địa phương đã tổ chức làng Phù Lãng là một trong tuyến du lịch làng nghề do cộng đồng Pháp ngữ vương quốc Bỉ tài trợ với sự tham gia của Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTT), qua đây đã quảng bá tuyên truyền cho khách thập phương về một vùng đất, một làng quê đã biết kế thừa di sản văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

PHẠM HUY TƯỞNG

Hình ảnh gốm Phù Lãng sản xuất ngày nay:

 

MỤC LỤC  – ĐƯỜNG DẪN GỐM CỔ TRUYỀN VN


Read Full Post »