Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Một 3rd, 2011

HỌA TIẾT TRONG MỸ THUẬT AN NAM

(Les Motifs de l’Art Annamite)

Tác giả: L. Cadière

Dịch thoát: Đức Chính

Bài 12: HỌA TIẾT HÌNH THÚ – CON CÁ

Ở Trung Hoa, chữ ngư 漁 (con cá) phát âm giống chữ dư 輿 (dư thừa). Do vậy hình ảnh con cá biểu tượng cho sự trù phú, thường vẽ thành hình một đứa bé cầm con cá với nghĩa “Phú, hữu dư” (giàu, có dư)[1].

Ở An Nam không thể có lối chơi chữ này vì chữ “” và chữ “” không trùng âm. Nhưng có thể do ảnh hưởng Trung Hoa mà vào lễ tết Trung thu người Hà Nội hay mua con cá làm bằng giấy dầu cho trẻ em chơi. Tập tục này không thấy ở Huế và vùng phụ cận, nhưng vào ngày đầu năm người ta lại hay mua hình con cá làm bằng giấy màu treo ở trước bàn thờ tổ tiên gay đâu đó trong nhà để cầu may.

Ở Bắc Kỳ trong các đền chùa thảy đều thấy hình con cá ở các gờ mái như loại trang trí dấu nhấn. Tôi nghe nói rằng đó là biểu tượng “cá hóa rồng”, đuôi của cá được cách điệu hình cuộn thanh thoát và trang nhã. Ở Huế hiếm thấy họa tiết này ở đền chùa, chỉ thấy ở dinh phủ: khi thì nguyên hình con cá thật tự nhiên (hình CCIV), khi thì được cách điệu giống như ở Bắc Kỳ (hình CCV). Có một số món bằng gốm tráng men có vẽ hình cá hình như từ Trung Hoa mang sang (hình CCIII).

Con cá làm thành hình miệng máng xối có nét tự nhiên vì được hiểu nước là một yếu tố sống còn của cá (hình CCII). Trang trí ở giá đỡ chậu rữa mặt cũng theo nghĩa này (hình CCI), nhưng truyền thống An Nam thích chạm hình đầu phụng hay rồng mềm mại và tinh tế hơn.

Cá ngoài biểu tượng cho sự giàu sang như đã nói, nó còn là biểu tượng cho sự đăng khoa của nho sĩ: cá hóa rồng. Đó là tích Long Môn Điểm Ngạch 龍門點額 của Trung Hoa, nghĩa là chúc thi đậu. Con cá đó người An Nam gọi là con cá gáy[2], nó vượt long môn thành rồng. Chính vì vậy ở mặt tiền Quốc Tử Giám Huế có khắc hình tượng con cá đang hóa thành rồng.

Cá còn được trang trí thành cái mõ (hình CC) nhưng hiếm thấy ở Huế (xem thêm hình CXXXI, CXXXII).


Các  tư liệu trên đều do bạn Đức Chính dịch và cung cấp cho blog và diễn đàn . Thay mặt bạn đọc xin chân thành cảm ơn bạn Đức Chính .

Việc sử dụng lại các tư liệu trên , xin vui lòng liên hệ :

<ducchinhfriends@yahoo.com.vn>

(Hết)


[1] Nghiên cứu về sự mê tín ở Trung Hoa (Recherche sur les superstitions en Chine), P. Henri Doré, trang 475.

Advertisements

Read Full Post »

HỌA TIẾT TRONG MỸ THUẬT AN NAM

(Les Motifs de l’Art Annamite)

Tác giả: L. Cadière

Dịch thoát: Đức Chính

Bài 11: HỌA TIẾT HÌNH THÚ – CON CỌP

Tác giả không có bài viết, chỉ minh họa một số hình.


Các tư liệu trên đều d0 bạn Đức Chính dịch và cung cấp cho blog và diễn đàn . Thay mặt bạn đọc xin chân thành cảm ơn bạn Đức Chính .

Việc sử dụng lại các tư liệu trên , xin vui lòng liên hệ :

<ducchinhfriends@yahoo.com.vn>

(xem tiếp Bài 12: Họa tiết hình thú – con cá)

 

 

MỤC LỤC – KIẾN THỨC MỸ THUẬT VN KỶ NIỆM THĂNG LONG 1000 NĂM

Read Full Post »

Họa tiết trong Mỹ thuật An Nam

(Les Motifs de l’Art Annamite)

Tác giả: L. Cadière

Dịch thoát: Đức Chính

Bài 10: Họa tiết hình thú – sư tử[1]

Trong mỹ thuật An Nam sư tử có hai tên: sư và nghê. Đầu tiên nói đến con sư tử có bờm xoắn, lông uốn lượn, đuôi tỏa cuộn, vuốt cứng; nhưng dáng vẽ hiền lành. Con vật này luôn được thể hiện với một trái cầu có dãi lụa dài xé tơi hay gút lại một cách mỹ thuật. Dĩ nhiên toàn bộ chủ đề này chỉ là ước lệ, nhất là bộ lông.

Mô-típ này thường dùng trang trí các góc: con sư tử có dáng như bước xuống thềm cửa, hai chân trước chạm vào ngạch tam cấp nối liền với khung cửa. Trong trường hợp này chỉ thấy có một con sư tử cùng với quả cầu gọi là sư tử hí cầu.

Đôi lúc thấy trên bình phong có trang trí hình 5 con sư tử gọi là ngũ sư hí cầu (hình CXCV), hoặc thấy chỉ một hay nhiều con sư tử ở trên nắp bình vôi hay lư hương (hình CXCVI). Thế nhưng gặp khi không có quả cầu thì người An Nam kẻ thì bảo đó là con lân, người thì nói là sư tử. Quả có nhiều mơ hồ trong tên gọi hình thú của An Nam.

Hình thái khác của con sư tử là con nghê hay toan nghê[2] (hình CXCVII). Cả từ điển Trung Hoa lẫn An Nam đều định nghĩa nghê là ‘sư tử nhanh’ (lion rapide), ‘ngựa hoang’ hay ‘sư tử Tây Tạng’, luôn mơ hồ. Nhưng hình dáng nói chung có khác biệt với sư tử ở phần đầu, móng vuiốt, lông và mõm có nanh nhọn cong vui61t; tức thiên về nét con hoẵng và con ngựa hơn. Theo truyền thuyết con nghê mỗi ngày đi được 500 dặm hay mỗi cú nhảy của nó xa 500 dặm; nó vồ cả cọp để ăn.

Con nghê được trang trí ở Điện Thái Hòa, hai con đặt hai bên điện. Con vật này bằng đồng thau, đặt trong chiếc tủ bằng thủy tinh kê cao 1 thước và có đầy đủ dáng vẽ con nghê. Trước nhà bia lăng Thiệu Trị cũng có hai con nghê bằng đồng đỏ, kích thước cũng cỡ đó. (hình CXCVII)

Một số lư đồng lớn thể hiện hình con sư tử ngồi trên bốn chân của nó cũng gọi là kim toan nghê (lư hương đặt trên lưng con vật này). Hình này hoàn toàn khác hình con nghê trong cung điện, nhất là có thêm cái sừng ở giữa trán.

Chúng ta nhớ con lân cũng có một sừng như vậy. Thế nhưng có những món đồ nhỏ trang sức cho lư hương hay vật dụng nào khác có dáng giống con nghê đến kỳ lạ, từ bộ long đến răng nanh và vuốt, nhưng dưới con mắt nghệ sĩ An Nam lại gọi đó là con lân. Có lẽ là do nhầm lẫn (hình CLXIII).

Trên đỉnh cột ở Huế có hình một số con vật mang tên thiếu chính xác như thế. Những con vật này trông thật giống sư tử nên trong cuốn Symboles, Emblèmes et Acessoires du Culte chez les Annamites (Biểu tượng, biểu trưng và đồ tự khí của người An Nam) ông G. Dumoutier gọi là sư tử, nhưng người An Nam ở Huế gọi là con lân. Chính vì điều này mà tôi đưa chúng vào bài viết về con lân (hình CLXI, CLXII).


Các tư liệu trên đều do bạn Đức Chính dịch và cung cấp cho blog và diễn đàn . Thay mặt bạn đọc xin chân thành cảm ơn bạn Đức Chính .

Việc sử dụng lại các tư liệu trên , xin vui lòng liên hệ :

<ducchinhfriends@yahoo.com.vn>

(xem tiếp Bài 10: Họa tiết hình thú – con cọp)


[1] Thật tế sư tử không có ở Việt Nam và Trung Hoa, nó được du nhập theo con đường Phật giáo với thuật ngữ ‘sư tử hống’.  Do vậy chữ sư (獅) trong sư tử bên phải có chữ sư (師) nghĩa là thầy (chỉ thầy tu Phật giáo) và bên trái là chữ ‘thú’ (狩) chỉ con vật.

Có người viện dẫn Trung Hoa không có sư tử sao có thành ngữ ‘sư tử Hà Đông’. Thật ra là không có mà là một biểu tượng Phật giáo biến thể ra ám chỉ sự chanh chua của người vợ đối với người chồng. Tích này có thuậtt trong cuốn Tầm Nguyên Từ Điển của Bửu Kế. ND

[2] Từ này tác giả dịch là ‘lion rapide’ và chú kế bên ‘nghê’ hay ‘toan nghê’.

 

 

MỤC LỤC – KIẾN THỨC MỸ THUẬT VN KỶ NIỆM THĂNG LONG 1000 NĂM

Read Full Post »