Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Mười Một 11th, 2010

Vàng Hời

Trước khi Luật Di sản Văn hóa ra đời vào năm 2001, cổ vật thuộc về tài sản văn hóa quốc gia. Vì thế, ngoài những kho tàng cổ vật trưng bày tại bảo tàng, có một dòng chảy khác âm thầm trôi trong những cuộc mua bán bất hợp pháp, âm thầm vượt qua biên giới, và nhiều nhất là chúng yên lặng trong lòng đất, lòng biển và trong bóng tối của những bộ sưu tập tư nhân.

Chơi đồ cổ là một thú chơi tinh vi, kỳ công và đắt giá. Thị trường đồ cổ là một thị trường khổng lồ đầy bí ẩn. Nó thường đi kèm với giới doanh nhân nhiều đam mê, những tay môi giới và trên hết nó là cái duyên nợ. Vòng qua những bộ sưu tập cổ vật nổi tiếng trong nước, lắng nghe chuyện của chủ nhân, không thể không bày tỏ sự cảm phục trước đam mê, sự kiên trì và thú vị khi dòng chảy của lịch sử hàng nghìn năm cô đọng trên những hiện vật còn lại.

vanghoi_b

Cổ vật Chăm đi khắp thế giới nhưng ít ai biết nó đã bắt đầu thế nào. Khi đến thăm kho cổ vật Chăm của nhà sưu tập Hồ Anh Tuấn, một luật sư sống ở Đà Nẵng, tôi được nghe chuyện thế này: Hồi đầu thế kỷ XX, một toán người Pháp tìm đến tháp Mỹ Sơn, Quảng Nam. Lúc đó trước cổng tháp có hai sư tử đá nằm chầu. Căn cứ vào tấm sơ đồ cầm theo, người Pháp lấy nước đổ vào lỗ trống trên lưng sư tử, lập tức nước vọt ra theo một lỗ nhỏ thấp hơn. Nhằm vào chỗ nước rơi xuống đất, công nhân đào lên thu được rất nhiều cổ vật làm từ vàng, bạc, trong đó có cả vương miện, con dấu, buồng cau bằng vàng. Hiện nay bảo tàng Guimet – Pháp (Bảo tàng Quốc gia Nghệ thuật Châu Á) có bày một buồng cau vàng như vậy.

Vàng Hời là thứ những người rà tìm phế liệu theo đuổi săn tìm và hàng nghìn hiện vật vàng Hời đã bị nung chảy trong các tiệm kim hoàn. Những nông dân sống gần khu tháp Mỹ Sơn, thánh địa Trà Kiệu, các đền tháp từ Quảng Nam đến Bình Định đều biết những chuyện liên quan đến vàng Hời, thực chất là những thứ đồ vàng bạc tùy táng của người Chăm. “Vàng Hời” là từ dân gian gọi hiện vật hình trâu bò, gà, rùa, nải cau, buồng chuối và tượng thần do người Chăm chế tác từ thế kỷ IX đến XIV, là những cổ vật được tìm thấy ở nhiều tháp Chăm cổ, những vùng đất có người Chăm từng sinh sống, thờ cúng suốt từ Quảng Trị đến tận Lâm Đồng. Tuy nhiên, hầu hết hiện vật có giá trị về thương mại đã thất thoát ra các bảo tàng nước ngoài.

Ở Đà Nẵng, nơi có rất nhiều nhà sưu tầm đồ cổ Chăm, ai cũng biết ông N.H. Bằng, một người từng phải trả giá sáu năm trong tù vì mua một cái đầu tượng thần Siva bằng vàng do người đào phế liệu tìm được ở Đại Lộc, Quảng Nam cách đây hơn 10 năm. Đây là một trong những người buôn bán đồ cổ phải ở tù vì tội danh mua bán và tàng trữ cổ vật thuộc tài sản quốc gia.

Chuyện của ông Bằng là một chứng thực sống động về cái sự “đi đêm” suốt mấy chục năm của nhà sưu tập cổ vật, tất cả các kho cổ vật tư nhân phải sống trong bức màn che đậy những huyền bí. Nhiều hiện vật đã từng được trao đổi mua bán đến hàng trăm nghìn USD. Ngay Bảo tàng Dân tộc học cũng phải trình Văn phòng Thủ tướng xin quyết định mua một bộ cổ vật “vàng Hời” từ nhà sưu tập Vũ Kim Lộc, để giữ bộ sưu tập này lại trong nước. Vì vậy, VN ít có bộ sưu tập cổ vật văn hóa Chăm nào đầy đủ. Ngay trong Bảo tàng Điêu khắc Chămpa, nhiều bức tượng mất phần đầu sau những vụ trộm cắp suốt 100 năm qua. Tuy nhiên, vẫn có một số bộ sưu tập khá nổi tiếng còn ở lại trong nước.

Một trong những bộ sưu tập có nhiều “vàng Hời” là những bức tượng Phật có trình độ điêu khắc tinh xảo, đồ thờ cúng được chủ nhà hàng Kỳ Hương Hồ Anh Tuấn (Đà Nẵng) lưu giữ. Khi chiêm ngắm cổ vật độc đáo trong bộ sưu tập của gia đình ông Hồ Anh Tuấn, như chiếc bình uống nước cho người Chăm đi thuyền, được đúc tinh xảo với miệng cực nhỏ, ống dài để thuận tiện khi đi biển, nước không bị sánh ra ngoài, buồng cau bằng vàng thật chế tác vô cùng tinh xảo, thể hiện một nền văn hóa trong cưới hỏi của người Chăm xưa; rồi chiếc nhẫn được kết lại từ những sợi chỉ vàng nhỏ mắt thường không thể thấy, thành họa tiết như rồng bay phượng múa, cho thấy sự khéo léo trong chế tác đồ vàng của người Chăm, người xem không khỏi bồi hồi với những lớp thời gian vừa khuấy động.

Cổ vật Chăm nằm trong bộ sưu tập của ông Nguyễn Vĩnh Hảo đến 1.300 món, đủ để ông mở một bảo tàng gốm Chăm tại thành phố Quy Nhơn. Trong một hành trình giới thiệu gốm Chăm cổ đến người xem, một phần bộ sưu tập đó đã được triển lãm tại Bảo tàng Điêu khắc Chămpa Đà Nẵng và tiếp theo đó sẽ đến Hà Nội trong khuôn khổ Tuần lễ Văn hóa Bình Định nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long.

Bộ sưu tập này phác thảo hành trình gốm Chăm cổ đi từ miền đất Vijaya xa xưa ra thế giới bằng đường biển rất có giá trị trong mắt các nhà nghiên cứu văn hóa Chămpa. Một bộ sưu tập đồ trang sức Chăm khá hấp dẫn nằm trong ngôi nhà cổ Hội An của các chủ nhân họ Diệp.

“Vàng Hời” cũng như cổ vật văn hóa Chăm có mặt trong vô số bộ sưu tập cá nhân, chứ không riêng gì các bảo tàng lớn. Đôi khi người ta còn bắt gặp một pho tượng vũ nữ mềm mại phong cách Trà Kiệu trên một kệ sách tư nhân tận California (Mỹ). Cổ vật Chăm đem lại sự “sang trọng” cho chủ nhân, cả về giá trị kinh tế và văn hóa. Những cổ vật Chăm khi đi triển lãm quốc tế đã từng được bảo hiểm trên 1 triệu USD, hoặc vài trăm nghìn USD. Vì vậy, chúng luôn là món hàng có giá trị và cũng đồng thời dễ trở thành nạn nhân của những băng nhóm trộm cổ vật xuyên quốc gia.

Vàng Hời và lời nguyền huyền bí

Tiết trời tháng mười một lạnh căm. Gà gáy canh hai, ông Trần Mười ra chuồng mở trâu đi cày thì thấy ngay chỗ mả vôi sáng trưng. Một con gà trống bằng vàng tỏa anh kim quang lấp lóa dẫn theo một đàn gà mái và gà con nhỏ hơn. Ông vội vàng chạy vào nhà tìm một chiếc quần phụ nữ màu đen. Lúc trở ra, đàn gà vàng đã biến mất.

Chuyện vàng Hời không lạ lùng chi với người làng. Trẻ con cũng biết. Gà vàng thường đi ăn đêm. Khi nhìn thấy, chỉ cần lấy một vật ô uế, như quần của phụ nữ chẳng hạn, trùm lên là bắt được ngay. Tuy nhiên, bắt được hay đào được vàng Hời không phải là điều may mắn. Chỉ 3 tháng 10 ngày sau, người được vàng Hời phải chết.

Hình như niềm tin nớ liên quan tới một lời nguyền của người Chiêm Thành, được truyền trong dân gian. Chính như rứa, chẳng ai mong muốn được gặp vàng Hời.

Ông Trần Mười ở một mình giữa gò Mồ Côi giữa đồng. Cạnh nhà ông, gần chỗ chuồng trâu có một cái mả cổ được xây bằng đá, kiến trúc kỳ lạ. Ai cũng nói đó là mả Chiêm Thành, dưới chôn rất nhiều vàng.

Bao nhiêu lần cho trâu ăn cày khuya, ngang qua mả Chiêm Thành, chúng tôi vừa sợ vừa mong ngó thấy cón gà vàng hiện ra nhưng không hồi mô thấy được.

Làng phía sau Hòn Đền, thánh địa Mỹ Sơn, có rất nhiều di tích Chăm đã hoang phế theo thời gian. Cách gò Mồ Côi vài trăm mét có gò Mu Rùa. Hình ngọn gò này y hệt một con rùa, có đủ bốn chân, đầu, cổ. Trên đỉnh đồi khum khum hình mu rùa có một hố cạn, xung quanh có nhiều gạch Chăm vương vãi. Người ta kể, trước đây nơi đó có một ngọn tháp nhỏ, bị bom đạn đánh sập thời chiến tranh. Đó chính là nơi giấu vàng của Chiêm Thành. Nhiều người đã từng xem bóng tháp đổ vào ngày rằm tháng giêng để đào bới tìm vàng nhưng không gặp.

Ở chỗ Hố Cây Sông, dưới chân núi Cà Tang, ngay phần cuối của giồng Mả Vôi có một cái mả cổ khác. Mả cổ nớ giống y hình một con rùa. Cách đây chừng hai chục năm, hạn hán đói kém quá, một nhóm thanh niên lén lút đào trộm mả cổ này. Vì sợ chính quyền, nên việc đào bới được thực hiện ban đêm, giữa núi. Đây là lời kể của một người từng tham gia đào bới: Xuống sâu chừng 4m, dưới lòng ngôi mộ bắt đầu xuất hiện những tảng đá chẻ vuông vứt lát dọc theo một đường hầm. Lần theo đường hầm khoảng 10 m, tự nhiên có nhiều nhánh rẽ khác. Đào vào một nhánh, không thấy có gì cả. Cả nhóm sợ quá bèn thắp hương cúng bái xong rồi lấp trở lại ra về. Khoảng 3 tháng sau, một trong những người đào mả vôi ở Hố Cây Sông tự nhiên đột tử. Từ đó nhiều ngôi mả cổ khác trong làng liên quan đến người Chiêm Thành không ai dám xớ rớ tới.

Xung quanh những di tích, di vật của người Chăm xưa đều có lời nguyền y như trong những Kim Tự Tháp của Ai Cập. Cho tới chừ, tôi tin lời nguyền đó có thiệt vì chẳng phải ngẫu nhiên mà chứng kiến nhiều trường hợp tai ương, hoặc chết chóc đối với những người xúc phạm những nơi thiêng liên đó.

Cách đây 5 năm, ông Huỳnh Văn Đẩu – lúc đó là Chủ tịch huyện Cát Tiên kể tôi nghe câu chuyện này và dặn dò đừng có kể tùm lum tà la làm ảnh hưởng đến ông. Ở chỗ bên phải sông Đạ Đờng, gần chỗ thị trấn huyện lỵ Cát Tiên bây giờ có một cánh đồng. Ở giữa cánh đồng có một gò Mồ Côi. Gia đình một người đi kinh tế mới quê ở Quảng Ngãi làm nhà ở ngay trên gò Mồ Côi đó từ năm 1980. Suốt 3 năm trời, trong nhà liên tiếp gặp tai họa. Chủ nhà đau ốm quặt quẹo liên tục. Đau ốm và tai ương tới mức muốn chết mà chết cũng không được. Một hôm, có một ông thầy bói tình cờ đi ngang qua cho biết gia đình này đang sống trên một kho vàng Hời nên như vậy. Đêm nọ ông nằm mơ thấy một người đàn ông hiện ra và nói tại sao ông đến chiếm lấn chỗ ở của chúng tôi. Hôm sau, sợ quá, chủ nhà dọn sang nhà bà con ở và thuật lại câu chuyện trên cho người thân nghe. Một thanh niên chuyên cờ bạc ngoài thị trấn biết chuyện, trong cơn túng quẩn rủ thêm vài con bạc nữa đi đào gò Mồ Côi. Dưới nền nhà của người nông dân Quảng Ngãi này 2 mét cũng có một đường hầm. Đào sâu vào 3 mét thì gặp một cánh cửa bằng đá. Trên cánh cửa, có một bàn tay phụ nữ bằng vàng, tỉ lệ 1/1 chỉ vào bên trong. Đào vào tiếp tục gặp một số vàng lá… Ông Đẩu nói: Bàn tay bằng vàng là bàn tay phụ nữ, đẹp lạ lùng, đẹp hơn bất cứ bàn tay người phụ nữ xinh đẹp nào! Hôm sau, nhóm người này bị bắt khi đem bàn tay ra bán tại tiệm vàng.

Việc phát hiện ra thánh địa Cát Tiên thuộc tỉnh Lâm Đồng vào năm 1984 xuất phát từ một câu chuyện thật, tình cờ, nhưng có vẻ hoang đường như vậy.

Việc các di tích, di chỉ, di vật liên quan đến người Chăm có lời nguyền như các Kim Tự Tháp hay không? Tôi tin chắc chắn là có. Nhưng cuối cùng, niềm tin đó rơi vào chuyện hoang đường vì chẳng nhà khoa học Việt Nam nào dám khẳng định sự thật đó.

Đơn giản vì họ không giải thích được!

Dân gian Quảng Nam, nhất là những vùng gần thánh địa Mỹ Sơn từ bao đời nay luôn truyền miệng những dấu hiệu để nhận biết những kho vàng Hời. Ví dụ như cạnh cách ngôi đền tháp mồ côi, dưới gốc cây duối trắng, trong những ngôi mả vôi… Tuy nhiên, chẳng một ai dám đụng tới những nơi này vì họ tin lời nguyền liên quan đến vàng Hời là thiệt!

Đó là những lời nguyền huyền bí không ai giải mã được!

———-

Vàng Hời: Theo những người làm nghề kim hoàn đó là vàng của các vua chúa người Chăm, được chôn giấu ở những kho bí mật dưới đất lâu năm. Những loại vàng Hời thường gặp là hình buồng cau, trầu, con gà trống… Vàng này vì pha nhiều bạc, khoảng từ 6 đến 6,5 tuổi nên có màu sáng hơi xanh.

Chuyện ly kỳ về con ngựa và nải chuối vàng Hời

Chuyen ly ky ve con ngua va nai chuoi vang
Con ngựa vàng

Theo lời kể của anh Đỗ Văn Trung, nguyên Trưởng thôn Nhơn Trí, hiện là Trưởng khu phố Phú An, thị trấn Phú Long, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận thì câu chuyện bà Nguyễn Thị Bảy, 53 tuổi, ở khu phố này đào được một cái mâm vàng, một con ngựa vàng, một nải chuối vàng và một cơi trầu cũng bằng vàng… nặng hàng tạ là có thật.

Bỏ người để giữ… đồ cổ !
Chuyện xảy ra vào năm 1997, khi bà Nguyễn Thị Bảy còn ở tận một khu đất đỏ trong động cát, thường gọi là khu An Long của thôn Nhơn Trí. Trong một lần đi làm vườn, bà đã đào phải một vật gì đó “vàng chóe”. Cào cuốc lên bà thấy một con ngựa bằng kim loại màu vàng có “mã số 1412” trên lưng (sau này những tay đồ cổ tiên đoán niên đại của báu vật này ở thế kỷ XV là nhờ vào mã số trên lưng con ngựa). Bà tiếp tục đào thì thấy thêm một nải chuối, một chiếc mâm và một cơi đựng trầu, tất cả đều có màu vàng sẫm. Lấp cát lại, chờ cho đến tối bà mới ra vườn mang vào căn nhà tuềnh toàng của mình dùng mền ủ đến hai ba lớp. Khi đào được những báu vật này, bà Bảy đã cố tình giấu cả hai đứa con của mình và âm thầm đi… tìm thầy bà xem mình có mệnh hệ gì, những “báu vật” kia có phải là vàng thật hay không? Bà Bảy cứ cách ngày lại đi xem thầy ở Mương Mán, ở Phan Thiết, hết thầy này đến thầy khác mà không dám ôm theo những “báu vật” của mình cho ai xem.
Suốt hai năm trời ròng rã, bà Nguyễn Thị Bảy bưng bít những của quý trong nhà và tuyệt nhiên không có ai biết. Nhưng cuối cùng thì thông tin bà Bảy đào được vàng cũng đã lọt ra ngoài vì một tay chuyên chạy xe ôm. Sau khi biết “bà Bảy đào được báu vật bằng vàng ở trong vườn”, trong một đêm mưa gió, Võ Huỳnh Huân (tay xe ôm) đã mò vào vườn nhà bà Bảy và đào xới được thêm một lư nhang và một bình hoa cũng nghi là vàng. Cho đến năm 2001, do quá khổ cực với những của quý này bà Bảy quyết định tìm người mua. Khi nghe thông tin bà Bảy muốn bán “báu vật”, một tiểu thương chuyên buôn bán vải ở chợ Phan Thiết là bà Lê Thị Muôn đã ngỏ ý được “mục thị” báu vật. Bà Muôn sau đó lại không mua, mà môi giới cho một người đàn ông chuyên săn đồ cổ ở TP.HCM ra mua. Cả bà Muôn và ông này đã lấy mẫu vật đem vào tận TP.HCM để phân kim và xác định là “vàng thau”. Khoảng một tuần sau, tay chuyên gia đồ cổ này lại bí mật dắt một người khác tên Hòa từ TP.HCM ra mua tất cả những món “đồ cổ” này với giá… 35 cây vàng. Đúng 12 giờ khuya ngày 6.11.2001, cuộc mua bán diễn ra tại nhà ông Võ Long, ở phường Đức Thắng, Phan Thiết.
Và cuộc phiêu lưu của con ngựa… hoang !

Chuyen ly ky ve con ngua va nai chuoi vang
Bà Nguyễn Thị Bảy – ảnh: Nam Hà

Cuộc mua bán đồ cổ giữa bà Nguyễn Thị Bảy và những người môi giới diễn ra ở nhà ông Võ Long đã lọt ra ngoài và bị công an phát hiện. Trước cơ quan công an, bà Bảy thì cho rằng những người mua đồ cổ đã lừa và chiếm đoạt của bà con ngựa vàng; còn những người kia thì tố cáo bà Bảy buôn bán đồ cổ giả. Sau khi cho rằng việc buôn bán đồ cổ giữa bà Bảy và những người này là bất hợp pháp, Công an huyện Hàm Thuận Bắc đã tham mưu cho Chủ tịch UBND huyện ra quyết định phạt hành chính bà Bảy 1 triệu đồng và tịch thu 5 cây vàng. Đồng thời, Công an huyện Hàm Thuận Bắc khởi tố vụ án “mua bán đồ cổ trái phép”, tịch thu “nải chuối vàng và con ngựa vàng”. Bà Bảy cương quyết không chịu mất số tài sản trời cho kia và làm đơn khiếu kiện lên UBND tỉnh Bình Thuận. Chủ tịch UBND tỉnh đã có văn bản yêu cầu Công an tỉnh vào cuộc và làm rõ vụ việc. Cuối năm 2004, Công an huyện Hàm Thuận Bắc đã chuyển “con ngựa vàng và nải chuối vàng” lên PC16 Công an tỉnh. PC16 không có chuyên môn trong giám định cổ vật, nên lại phải nhờ đến Sở Văn hóa – Thông tin tỉnh, Bảo tàng tỉnh giúp đỡ. Sau đó “con ngựa vàng” được Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTT) kết luận: không phải đồ cổ, không có giá trị về mặt văn hóa di sản cổ vật (nhưng lại đề nghị có một cơ quan khác – có chức năng – phân kim từng loại cổ vật). Ngay sau khi xác định việc mua bán “con ngựa vàng và nải chuối vàng” là những hoạt động mua bán có tính chất thông thường, công an đã đình chỉ điều tra vụ án và mời bà Nguyễn Thị Bảy lên nhận lại con ngựa và nải chuối vàng; trả lại toàn bộ số tiền cho những người mua “đồ cổ”.
Vì trong việc giám định của Cục Di sản văn hóa không nói gì đến việc đây có phải là vàng hay không nên bà Bảy vẫn ôm mộng đổi đời và vẫn tiếp tục khiếu nại việc phạt bà 1 triệu đồng. Nếu đã xác nhận con ngựa vàng không phải đồ cổ thì tại sao lại phạt bà Bảy vi phạm việc “mua bán đồ cổ”? Cho đến bây giờ, người đàn bà với ảo mộng giấc mơ vàng chỉ nhận được có 19 triệu đồng tiền gọi là bồi thường mua “cổ vật”. Sau đó lại trả nợ hết mất 17 triệu đồng. Cuộc đời bà Nguyễn Thị Bảy lại trắng tay như nhân vật ông lão đánh cá và con cá vàng.

sưu tầm từ Internet

*MỤC LỤC – GIẢI TRÍ – THƯ GIÃN

Advertisements

Read Full Post »