Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Sáu 10th, 2009

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 13: con rùa, chim hạc.

Con rùa

Theo sách về các nghi thức, kỳ lân, phượng hoàng, con rùa và rồng là 4 con vật linh. Rùa còn được gọi là huyền vũ – xuan wu (玄武), chiến binh đen; nó nắm quyền điều khiển phương Bắc của vũ trụ và biểu tượng cho mùa đông.

Cùng với chim hạc, cả hai đều là biểu trưng cổ xưa về trường thọ. Theo Ge wu zhi (格物志), sách ghi chép về khoa học, rùa có thể sống tới 1000 năm tuổi. Wang Chong (王充) trong sách Lun heng (论衡 – luận hành)lại nói rằng “ khi con rùa đã sống tới 300 năm tuổi, nó không to hơn một đồng tiền quan và có thể bò đi được trên một chiếc lá sen; khi được 3000 tuổi màu sắc của nó là màu thiên thanh có viền màu xanh lá và lúc đó kích thước của nó chỉ còn một bộ hai phân”. Đáng thích thú là motif vẽ rùa ở giửa trung tâm một lá sen đã được dùng trên gốm sứ dòng Yue trong suốt thời kỳ Ngũ Đại. Một ví dụ cho motif này trên gốm sứ đã được tìm thấy trên tàu đắm Cirebon tại Indonesia. Những motif như vậy cũng được tìm thấy trên gốm sứ Longquan.

tortoise

Chim hạc

Chim hạc được Đạo Lão lấy làm biểu trưng cho sự trường tồn. Nó là bạn đồng hành thường trực của thọ tinh – Thọ lão (shoulou). Thông thường các câu truyện cổ tích hay mô tả thần tiên xuất hiện cởi trên một con hạc. Việc một người bình thường trở thành tiên được khẳng định khi ông ta hóa hình thành chim hạc khi rời khỏi thế giới trần gian này. Theo sách Sưu Tiên Ký – Sou Xian Ji ( 搜仙记), Đinh Lệnh Uy – Ding Ling wei (丁令威), một người học phép tu tiên theo Đạo giáo, sau một nghìn năm khổ tập đã biến hình thành chim hạc để lên tiên cảnh.

Ngay cả cho đến ngày nay, trong xã hội Trung Hoa khi một người chết đi thì gia quyến và bằng hữu thông thường hay gửi phúng điếu với banner có ghi dòng chữ ‘Giá hạc Tây quy’ – Jia he xi gui (驾鹤西归), trở về tây phương trên một con hạc.

Những đồ án trang trí trên gốm sứ thông thường bao gồm chim hạc trong mây, chim hạc cùng với những biểu tượng khác về Thọ chẳng hạn như Thọ lão (ông thọ), cây thong, nai và nấm linh chi.

Cũng có ý nghĩa đậm nét hơn khi thiết kế bao gồm một chim hạc và nai. Đồ án được gọi tên là Lục hợp đồng xuân – liu he tong chun (六合同春). Trong tiếng Hoa nai và hạc phát âm nghe tương tợ như lục hợp (六合), diễn ý khắp mọi phương hướng của vủ trụ. Thiết kế như vậy mang ý nghĩa mùa xuân đến khắp nơi nơi và mọi tạo vật trên trái đất đều sinh sôi nảy nở. Điều này đặc biệt hiển nhiên hơn nếu thiết kế cũng bao gồm cả hình vẽ thảo mộc, hoa lá của mùa xuân.

Một đồ án lý thú khác bao gồm 6 chim hạc bay giữa những đám mây. 6 chim hạc đồng âm với lục hợp (六合), mà có nghĩa là sự bao gồm của 6 phương ( thiên (乾), địa (坤), bắc, nam, đông và tây ) ý nói khắp các phương của vủ trụ. Thiết kế này có tên ‘càn khôn lục hợp’ (乾坤六合). Như vậy , thiết kế này tượng trưng cho toàn bộ vủ trụ.

6cranes

KhanhHoaThuyNga dịch thuật

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Advertisements

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 12: Ma cô tiên nữ , Đông Phương Sóc

Ma cô tiên nữ:

Ma cô tiên nữ (Magu the fairy) là thần tiên biểu trưng cho tuổi thọ. Truyền thuyết kể rằng tiên nữ này đã ba lần chứng kiến biển Đông Hải biến thành những cánh đồng mulberry. Phải mất hàng triệu năm để biển biến thành đất liền và để chứng kiến điều đó đến ba lần ám chỉ đến một khoảng thời gian dài không thể tưởng tượng nổi mà tiên nữ đã tồn tại. Tiên nữ này sống ở Bồng lai, nơi cư ngụ của các bậc thứ tiên.

Cứ vào mỗi mùng 3 tháng 3 hàng năm, chuyện kể Ma cô tiên nữ phải dâng rượu linh chi cho đại tiên Tây Vương Mẫu làm quà tặng mừng sinh nhật của bà. Motif trang trí thông thường nhất liên quan đến Ma cô tiên nữ được dùng là tích bà đi dâng quà mừng thọ: Ma cô hiến thọ – ma gu xian shou (麻姑献寿). Được sử dụng đầu tiên dưới thời Khang Hy nhà Thanh và đã trở thành phổ biến trong suốt các triều đại nhà Thanh sau đó.

Đĩa ngũ thái đời Khang Hy thể hiện Ma cô tiên nữ (Magu the fairy) mang một cành đào tiên, có một con nai làm bạn đồng hành. Trên nền vẽ bạn cũng thấy có nấm linh chi, tất cả là các biểu tượng về "thọ"

Đĩa ngũ thái đời Khang Hy thể hiện Ma cô tiên nữ (Magu the fairy) mang một cành đào tiên, có một con nai làm bạn đồng hành. Trên nền vẽ bạn cũng thấy có nấm linh chi, tất cả là các biểu tượng về "thọ"

Đông Phương Sóc:

Đông phương Sóc là mệnh quan của triều đình hoàng đế Hán Vũ Đế. Ông ta là người rất nhanh trí được Hoàng đế ưa chuộng , tin cẩn và đánh giá cao về những tham vấn của mình.

Ông thuộc típ người bí ẩn khó hiểu và các câu chuyện về sự nhanh trí của ông là vô số kể. Có một lần , ông đánh cắp rượu tiên ( có tác dụng bất tử) của hoàng đế và uống. Nhà vua tức giận và ban lệnh tử hình, nhưng Đông phương Sóc mĩm cười và nói, “ Nếu rượu là thật, ngài không thể làm hại được tôi; nếu không phải là thật thì tôi đã gây ra điều tai hại gì? Hoàng đế lấy làm vui thích và đã tha thứ cho ông.

Theo truyền thuyết, một lần nọ Tây Vương Mẫu hạ giới và viếng thăm vua Hán Vũ Đế. Họ cùng uống rượu và ăn đào tiên. Các quan chức trong triều lập rào cản không cho ai tham dự cuộc gặp gở này. Vì tính tò mò, Đông phương Sóc bí mật nhìn trộm từ một ô cửa sổ. Tây Vương Mẫu để ý thấy , cười lớn và lưu ý cho hoàng đế Hán Vũ Đế rằng kẻ nhìn trộm bị phát hiện kia đã từng 3 lần ăn trộm đào tiên trong vườn của bà. Hoàng đế lấy làm kinh ngạc và nhận thức ra rằng Đông phương Sóc là sự tái sinh hạ giới của một vị tinh quân (một vì sao trên trời). Tích về cảnh Đông phương Sóc ăn trộm đào tiên là chủ đề thường được vẽ trên gốm sứ Trung Hoa dưới các triều đại Minh và Thanh.

Những ví dụ về tích vẽ Đông Phương Sóc ăn trộm đào tiên từ vườn của Tây Vương Mẫu trên các gốm sứ cuối thời nhà Minh

Những ví dụ về tích vẽ Đông Phương Sóc ăn trộm đào tiên từ vườn của Tây Vương Mẫu trên các gốm sứ cuối thời nhà Minh

KhanhHoaThuyNga

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »

Tìm hiểu trang trí biểu tượng trên gốm sứ TQ – 11: Quả đào, quả phật thủ.

Quả đào là biểu tượng ưa thích của người Hoa về sự trường tồn (thọ). Sự kết nối về biểu trưng này có lẽ bắt nguồn từ câu huyện thần thoại của Lão giáo nói về các quả đào tiên được trồng trong vườn của Tây Vương Mẫu -Xi Wangmu (Queen mother of the west). Cứ mổi 6000 năm trong ngày sinh nhật của bà, Tây Vương Mẫu lại tặng các vị khách trên thiên đình những quả đào tiên này. Những chuyện thần thoại nổi tiếng khác có gắn kết với biểu trưng “thọ” là về vị tiên nữ Ma Cô – Magu (麻姑)và tiên nam Đông Phương Sóc – Dongfangshuo (東方朔). Nhưng vị tiên nổi tiếng nhất biểu tượng cho “thọ” chắc chắn phải là Thọ Tinh – Shouxing (寿星), ông “thọ” thường được vẽ cầm trên tay một quả đào lớn. Cùng với hai vị thần tiên khác là Phúc Tinh và Lộc Tinh (Fuxing (福星) và Luxing (禄星)), họ gói trọn các ước muốn của người Hoa từ thời xa xưa về hạnh phúc, bổng lộc tài sản và trường thọ.

Bình thời Thanh - Ung Chính, men trắng vẽ men lam, motif 9 quả đào. 9 (cửu) phát âm giống jie có nghĩa là lâu dài.

Bình thời Thanh - Ung Chính, men trắng vẽ men lam, motif 9 quả đào. 9 (cửu) phát âm giống jie có nghĩa là lâu dài.

Thọ tinh quân tay cầm một quả đào.

Thọ tinh quân tay cầm một quả đào.

Một đồ án trang trí được ưa chuộng là sự kết hợp quả đào và những con dơi (biểu tượng cho hạnh phúc) để chuyển tải mong ước về hạnh phúc và sống thọ. Một quả đào được vẽ bao quanh bởi 5 con dơi chuyển tải ý nghĩa của 5 điều chúc phúc cho con người: sống thọ, giàu có, sức khõe, danh giá và một cái chết an lành. Những trang trí có quả đào khác là Thọ Sơn Phúc Hải – shou san fu hai (Longevity like the mountain, happiness boundless as the sea – ví dụ có trong bài biểu tượng về con dơi) và Tam Đa – san duo (ba điều dư dật – three abundances).

Một tiêu bản khác với 5 điều chúc phúc đại diện bởi 5 con dơi vẽ bao quanh Thọ Tinh cưởi hạc tay cầm quả đào.

Một tiêu bản khác với 5 điều chúc phúc đại diện bởi 5 con dơi vẽ bao quanh Thọ Tinh cưởi hạc tay cầm quả đào.

Tam Đa có nghĩa là ba điều dư dả : nhiều con trai, hạnh phúc/của cải và sống thọ. Trong mô típ ở trên, quả lựu với thuộc tính có nhiều hạt đại diện cho sự sinh sôi nảy nở, phúc/lộc được đại diện bởi con dơi và quả phật thủ (mà phát âm nghe giống như phúc thọ – fu shou)

peach-4  peach-5

Quả phật thủ có tên như vậy vì trông giống bàn tay của đức Phật và trong tiếng Hoa cũng vậy: foshao (佛手). Nó biểu tượng cho phúc, thọ.

finger citron = phật thủ; motif phật thủ trên đĩa thời kỳ giửa Minh.

finger citron = phật thủ; motif phật thủ trên đĩa thời kỳ giửa Minh.

KhanhHoaThuyNga

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

Read Full Post »