Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Năm 15th, 2009

Lò lu Đại Hưng

Ông Tám Giang bên những chiếc lu tmới sản xuất

Ông Tám Giang bên những chiếc lu tmới sản xuất

Thủ Dầu Một – Bình Dương với lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển; với những ngành nghề thủ công truyền thống khá nổi tiếng cả trong và ngoài nước như sơn mài, điêu khắc và gốm sứ. Trong đó nghề gốm cũng đã du nhập đến vùng đất này khá lâu đời đã. Hiện nay ngành gốm sứ đã phát triển một cách mạnh mẽ và có một chỗ đứng vững chắc trong sự phát triển kinh tế của tỉnh trong những năm gần đây. Hầu hết nghề thủ công truyền thống làm gốm ở Bình Dương nói riêng và khu vực Nam bộ nói chung đều có nguồn gốc khá lâu đời, phần lớn do những người Trung Hoa di cư thế kỷ XVll – XVlll, đến vùng đất này sinh cơ lập nghiệp. Lò lu Đại Hưng thuộc ấp 1, xã Tương Bình Hiệp, TX.TDM, tỉnh Bình Dương cũng là một trong các lò lu như thế.

Lúc đầu lò được làm theo kiểu lò ống (hiện vẫn còn nhưng không sử dụng nung được) nằm ở phía trên lò lu hiện tại. Sau đó được làm lại phần lò bao như ngày nay, khi đó lò chỉ được lợp bằng tre và lá dừa nước lẩy ở sông Sài Gòn, cũng không ngoại lệ. Ong chủ đầu tiên sáng lập nên lò lu này là một người Hoa tên gọi là chú Ngâu, ông là người Quảng Đông – Trung Quốc. Khi đó hàng làm ra chủ yếu là các loại lu khạp, hủ… Đến khi ông Ngâu chết lò được sang lại cho ông Tư Ti ở Sài Gòn – Chợ Lớn, khi ông Tư Ti chết thì lò được sang lại cho một người Hoa khác có tên là Lầm, người quản lý lò cho ông Lầm cũng là một người Hoa. Nguyên liệu chính để làm ra những sản phẩm lu – khạp… lúc bấy giở, thường được lấy ba hoặc bốn loại đất như: đất đen, đất cát, đất lá bài và bùn dưới sông Sài Gòn trộn lẫn với nhau, cho vào hầm xay sẵn rồi đạp cho nhuyễn. Phương tiện chủ yếu để vận chuyển nguyên liệu là xe bò. Thành phẩm làm ra được các thương lái ở Sài Gòn mua lại, rồi bán về các tỉnh miền Tây Nam bộ và các vùng phụ cận, vận chuyển sản phẩm bằng ghe theo sông Sài Gòn xuôi về khắp nơi. Hiện tại, lò lu đã sản xuất nhiều mặt hàng gốm, sành rất đa dạng về mẫu mã và màu sắc. Đặc biệt, lò vẫn giữ nét thủ công truyền thống của nghề làm gốm, chủ yếu tạo sản phẩm bằng thủ công, màu sắc sản phẩm cổ điển, nguyên vật liệu của địa phương, chất đốt bằng củi, chưa sử dụng kỹ thuật, máy móc hiện đại Loại hình sản phẩm truyền thống là lu, khạp, vại, chậu… với kích thước đa dạng. Sản phẩm được xuất đi khắp nơi trong nước và xuất khẩu sang thị trường Campuchia…

Lò được xây hoàn toàn bằng gạch sống (gạch chưa nung), phơi khô sau đó đem vào xây lò và được trét bằng đất sét. Sau một thời gian lò được đốt thì lớp đất sét và phần gạch sống này sẽ trở nên rất chắc chắn. Sở dĩ người ta không dùng xi măng vì nó sẽ bị cháy hoặc nổ trong quá trình đốt lâu dài. Lò chính được xây theo kiểu lò Bao, các bao rộng từ 2,5 – 3m cao từ 2,6 – 2,8m, với tổng cộng 15 bao nối liền nhau từ thấp đến cao nhìn như những vỏ sò nằm nối tiếp nhau, cái nọ sát cái kia. Căn đầu tiên (Bao đầu tiên) được gọi là căn mồi lửa, căn này có cửa cao khoảng 1 ,5m và rộng 1m, riêng ở bên hông các căn còn lại đều có 2 cửa hai bên rộng khoảng O,8m cao 1,2m các cửa này dùng để đưa sản phẩm vào lò và lấy sản phẩm ra sau khi đã nung chín. Sau khi đưa sản phẩm vào lò các công nhân sẽ dùng gạch bít kín các cửa này lại, chỉ chừa lại một ô nhỏ phía trên hình chữ nhật rộng khoảng 15cm, dài 30cm những ô này để cho người thợ chụm củi quan sát lửa trong bao, xem độ nóng trong lò đã đủ chưa và đạt đến độ chín cần thiết hay không. Các ô này còn được gọi là nhãn lò ”Mắt lò thường thì các bao lớn ở phía trước của lò chủ yếu để nung các loại lu lớn và nhỏ, lu lớn có thể xếp được 2 tầng với 3 hàng khoảng 40 chiếc, các bao nhỏ ở phía sau chủ yếu là xếp khạp và hủ, các bao nhỏ này có thể xếp được khoảng 200 khạp lớn và 100 khạp nhỏ. Thông thường thì đốt liên tục khoảng 6 giờ thì sản phẩm sẽ chín, nhưng có khi cũng chỉ khoảng 4 giờ là được, chủ yếu là do con mắt tinh tế của người nghệ nhân.

Nguyên liệu chủ đạo là đất sét, nhưng phải là loại đất có pha cát, sỏi không phải là loại đất dẻo. Phần nguyên liệu này chủ yếuđược lấy từ Dầu Tiếng, Tân Uyên… Khi mới được đưa về được đổ các bãi ngoài trời trước khi đưa vào nghiền. Đất được để ngoài trời càng lâu thì càng tốt. Vì khi để ở ngoài trời, dưới tác động của thời tiết mưa nắng, đất bắt đầu có sự phân rã sẽ làm cho chất phèn trong đất dần dần chảy hết ra ngoài. Đất sẽ được cho vào máy xay cho nhuyễn và loại hết các loại tạp chất, đem ngâm trong bể khuấy đều và đạp bằng chân cho đất thật nhuyễn, thật đều các nguyên liệu với nhau, rồi đất được vớt lên để khoảng 2 giờ thì cho vào máy ép cho nhuyễn, cũng như làm cho đất sét đặc lại không còn không khí bên trong. Các sản phẩm ở đây chủ yếu là lu và khạp. Trong đó lu nhất là lớn nhất có thể đựng tới 200 lít nước. Hoa văn trang trí trên sản phẩm thường là hình rồng, phụng được đắp nổi. Khạp là lại sản phẩm cũng dùng chủ yếu là đựng nước, nhưng nhỏ hơn lu, lu và khạp có màu chủ yếu là vàng da bò, da lươn. Đây là loại men chủ yếu dùng cho hai loại sản phẩm này.

lò lu Đại Hưng 01

Hiện nay, theo ông Bùi Văn Giang là người trực tiếp sản xuất ra các sản phẩm này thì trong những năm gần đây, các loại lu lớn, nhỏ cũng được các thương lái từ TP.HCM và các tỉnh miền Tây Nam bộ đặt hàng. Sau đó, một phần cũng tiêu thụ trong nước chủ yếu là các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long Thị trường nước ngoài chủ yếu và duy nhất của lò này thị trường Campuchia, các thương lái buôn Việt Nam và Campuchia sau khi mua các sản phẩm tại đây thì cho thuyền ngược theo sông Sài Gòn để qua Campuchia tiêu thụ, các sản phẩm được thị trường này chấp nhận là các loại lu lớn (lu nhất).

Là một trong những lò lu còn khá nguyên vẹn, đã hình thành tồn tại và phát triển qua hàng trăm năm trên vùng đất Thủ Dầu Một – Bình Dương. Bảo quản và giữ gìn được lò lu này, nhằm giáo dục cho thế hệ hôm nay và mai sau về một nghề thủ công truyền thống, đóng góp và có nhiều ý nghĩa trong đời sống, mà còn thể hiện tính nhân văn. Giữ gìn được nét văn hóa đặc trưng của nghề gốm – một trong các nghề thủ công truyền thống ở Bình Dương. Ngày nay, khoa học kỹ thuật tiến bộ từng ngày, những lò lu gốm thủ công này có thể dần dần sẽ bị biến mất và thay thế vào đó là những công nghệ, kỹ thuật tiên tiến hơn. Vì vậy, gìn giữ và bảo quản được di tích này sẽ góp một phần không nhỏ trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của địa phương, trong hành trình của lịch sử dân tộc, đang bước vào thời kỳ mới.

Lò lu Đại Hưng đã được xếp hạng Di tích cấp tỉnh theo Quyết định số 4815/QĐ-UBND ngày 3-10-2006 của UBND tỉnh Bình Dương.

(Ban Quản lý Di tích lịch sử Binh Dương)

MỤC LỤC  – ĐƯỜNG DẪN GỐM CỔ TRUYỀN VN


Read Full Post »

ghep01

Tranh ghép gốm mosaic & freestyle

Nghệ thuật tranh ghép bằng gốm sứ có lịch sử lâu đời, xuất hiện từ hơn 4000 năm trước công nguyên do người Xume ở vùng Lưỡng Hà sáng tạo. Thế kỉ 1- 4, loại tranh này phát triển cả về kĩ thuật và màu sắc, được người La Mã rất ngưỡng mộ, chiếm vị trí quan trọng về số lượng và chất lượng, có ảnh hưởng rất sâu rộng. Về sau, loại tranh này được nhiều nghệ sĩ trên thế giới kế tục, trở thành một thể loại nghệ thuật đặc thù, nổi bật về kĩ thuật và tính quy mô. Mêhicô, Liên Xô và một số nước khác đã có nhiều thành công về thể loại này. Ở Việt Nam, kiến trúc cố đô Huế có nhiều tranh trang trí ghép bằng mảnh sứ.

Hiện nay vật liệu làm tranh ghép rất đa dạng: gốm màu, đá màu, sỏi, vỏ trai, thuỷ tinh, kim loại, gỗ… Kĩ thuật ghép mảnh cũng phát triển, tạo nhiều hiệu quả sinh động. Ưu điểm của tranh là rất bền, không bị phai màu do mưa nắng, gây cảm nhận dày, chắc, khoẻ, độc đáo.

ghep04

Tranh gốm có hai thể loại, một là tranh vẽ  trên miếng gốm to, hai là tranh ghép từ nhiều miếng gốm nhỏ như thế này:

Mosaic-Tile-Art-Composite-Picture-Pt4-

Có hai loại tranh gốm ghép:

Loại thứ nhất là bằng cách ghép các mãnh gốm màu nhỏ  lại để tạo một bố cục hình ảnh  thống  nhất (mosaic). Loại thứ hai là dùng những mảnh gốm hình dạng và kích thước to nhỏ khác biệt dể ghép thành tranh (freestyle).

(Theo Wikipedia : Mosaic is the art of creating images with an assemblage of small pieces of colored glass, stone, or other material.)

Detail of mosaic from Herculaneum depicting Amphitrite

Detail of mosaic from Herculaneum depicting Amphitrite

Làm tranh gốm ghép

ghep02

– Tận dụng những đồ gốm sứ cũ hay bị vỡ trong nhà, đập thành miếng đều nhau để ghép thành tranh (chú ý mang găng tay khi thực hiện)

– Chọn những miếng thích hợp cho bức tranh mình nghĩ ra sẵn theo màu sắc, kích thước.

– Dán lên một tấm gỗ hay một tấm eron có thể để ngoài trời lâu mà không sợ mưa gió.

Keo dán là keo silicon, nên dùng loại dán gạch, độ bền cao.

– Sau khi hoàn thiện, trét kỹ các đường ron hở bằng keo silicon trong hoặc xi măng trắng.

ghep03

Để khô rồi lau sạch bằng khăn ướt.

– Viền khung tranh có thể dùng nẹp gỗ, nẹp tre, cuộn dây thừng.

– Khi tranh bị bẩn, có thể rửa tranh bằng nước rửa chén hay gel rửa chén thông thường.

click trên hình để phóng lớn:

 

 

Các bài đã đăng :

MỤC LỤC – GỐM NGHỆ THUẬT VIỆT NAM & QUỐC TẾ


Read Full Post »