Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for Tháng Tư 10th, 2009

 

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC

ALBUM HÌNH TOÀN TẬP GỐM SỨ CỔ TQ –

Gốm sứ các đời Hoàng Đế cuối nhà Thanh

Đây là Album hình mô tả theo trình tự thời gian từ thời kỳ đồ đá mới đến hết triều đại nhà Thanh của các hiện vật gốm sứ  cổ Trung Hoa tiêu biểu nhất được trưng bày tại gallery gốm sứ – Viện bảo tàng Thượng Hải từ ngày 23 -24 tháng 8 năm 2008. Đây là bộ sưu tập xuyên suốt nhất của lịch sử nghệ thuật  gốm sứ Trung Hoa mà tác giả từng biết. (Được chụp bởi Gary L. Todd, tiến sĩ, giáo sư Sử Học tại trường đại học Sias International, Xinzheng, Henan, China.)

Click trên hình để xem ful size:

Các triều đại nhà Thanh:

Shunzhi

1644 – 1661

Kangxi

1662 – 1722

Yongzheng

1723 – 1735

Qianlong

1736 – 1795

Jiaqing

1796 – 1820

Daoguang

1821 – 1850

Xianfeng

1851 – 1861

Tongzhi

1862 – 1874

Guangxu

1875 – 1908

Xuantong

1908 – 1911

Advertisements

Read Full Post »


Khái lược về Hình tượng Rồng các triều đại Nguyên – Minh – Thanh

“Rồng vốn là hình con Đằng của người Hạ, vốn là hình tượng đính ước, khi đi vào cuộc sống rồi trở thành vật tốt lành của giai cấp thống trị, đưa vào một nơi tối cao, tối quí.” Và trong Quảng Nhã Thích hỗ giải thích: “Long, quán dã – Rồng, bao trùm tất thảy” và Rồng đã vĩnh viễn trở thành hình tượng của hoàng đế hay hoàng quyền…

1. Rồng và Vương vị:

Rồng, hay đúng hơn là Hình tượng Rồng từ khi xuất hiện dường như đã được gắn liền với sự tôn quí. Một cuốn cổ thư là Dịch kinh viết: “Phi long tại thiên”. Ý nghĩa của lời này cũng có nhiều cách hiểu, nhưng hãy xem một lời giải thích gần gũi nhất: Sớ giải thích: “Phi long tại thiên, do thánh nhân chi tại Vương vị – Rồng bay lên trời, bởi bậc Thánh vương đang tại vị”. Sự biến chuyển ý nghĩa từ lấy sự biểu hiện (Có vua tốt thì có Rồng hiện hình) sang nghĩa hình tượng của Vua là Rồng (để xứng với vai vị Thiên tử) đã trở thành lề lối cho nhiều đời thống trị phong kiến về sau. Tuy vậy, những nguyên nghĩa của ý nghĩa này vẫn được thể hiện trong cách gọi một số niên hiệu của các bậc đế vương. Gần đây nhất, năm 1802, khi Vua Gia Long lên ngôi, ngoài việc Ngài lấy chữ Gia long đặt cho niên hiệu của thời đại mình cai trị mà còn có cách gọi khác là “Long phi”. Tất nhiên, cũng có thể thấy cách sử dụng này được dùng riêng trong hai đời đầu của một triều đại (Thái tổ, Thái tông) nhưng chủ yếu là sự tôn xưng của những thế hệ sau và cũng là niềm khao khát hy vọng cho mỗi triều đại – một vương triều Thánh trị. Nhà văn hóa lớn của Trung Quốc là Văn Nhất Đa cũng đã từng khảo chứng: “Rồng vốn là đồ đằng (biểu tượng) của người Hạ, trở thành hình tượng của sự đính ước, sau đi vào cuộc sống để trở thành vật may mắn tốt lành của giai cấp thống trị, được tôn lên nơi tối cao, tối quí.” Và trong Quảng Nhã Thích hỗ giải thích: “Long, quán dã – Rồng, bao trùm tất thảy” và Rồng đã vĩnh viễn trở thành hình tượng của hoàng đế hoặc hoàng quyền cho tới tận ngày nay.

2. Sự uy nghiêm của Rồng:

Lịch sử dài 5000 năm của dân tộc Trung Hoa luôn sùng thượng Rồng, rắn và luôn lồng cho chúng những sức mạnh siêu nhiên, với sự uy nghiêm thần bí bởi hình tượng của chúng là sự thể hiện của các hoàng đế. Nguyên sử qui định: “Nghiêm cấm mặc đồ có thêu hình Kỳ lân, loan phượng, thỏ trắng, linh chi, rồng hai sừng năm móng)” và đời Minh, Thanh thì vẫn như vậy. Hình tượng Rồng không chỉ được đại diện cho khuôn mặt của đức vua (Long nhan), mắt (Long nhãn), thân thể của đức vua (Long thể), … hay ân đức của ông (Long ân) khi ban phát cho triều thần, và còn được áp dụng vào cả những thứ mà đức vua thường sử dụng như áo (Long bào), giường (Long sàng),… đã được nhiều triều đại phong kiến phương Đông ứng dụng. Trong Minh sử, thiên Thực hóa chép: “Thời Minh Tuyên Đức, lấy hoa văn hình rồng làm đồ sứ tế khí”. Trong Văn minh hội điển cũng chép: “Năm Tuyên Đức thứ 8 (1433) cho tạo đồ sứ có trang trí hình long phượng 443.500 chiếc”… và cho tới Thời Chính Thống, triều đình cũng đã ban những sắc lệnh tạo tác trên đồ ăn bằng sứ có hình Cửu long, Cửu phượng, và lại còn tạo ra những bình hoa có rồng xanh nền trắng.

Như thế, hình tượng Rồng đã được tuyệt đối hóa cao độ. Hình tượng Rồng đã được vị trí tối cao tối quí trong quan niệm trị quốc của người phương Đông và đối với nghề gốm sứ, hình tượng Rồng đã được sử dụng một cách cao độ với những giá trị siêu hình, và tất nhiên, mặt trái của nó là sự trả giá bằng cái chết của những ai vi phạm vào điều cấm kị như sự việc năm 1599 (Minh Vạn Lịch thứ 27), chỉ vì sơ xảy khi sử dụng chiếc lọ sứ thanh hoa vẽ Rồng của anh thợ lò Đồng Tân đã bị viên hoạn quan Phan Trương được cử đến quản lý lò ngự diêu ở Cảnh Đức Trấn, thúc bách khiến anh thợ chỉ còn biết tìm cái chết trong lò nung ngàn độ.

3. Khái lược về Hình tượng Rồng các triều đại Nguyên – Minh – Thanh:

Cho dù là xuất thân là một con vật huyền thoại (hoặc được khái quát hóa của loài cá sấu, hay kì nhông nào đó) thì Rồng vẫn phải có một cái vỏ vật chất, và theo sự kéo dài mãi của lịch sử, sự biến dạng của Hình tượng Rồng đã khiến không mấy ai còn biết tới hình dạng ban đầu của chúng. Qua việc tổng hợp các tư liệu của chúng tôi về các hình trạng được các họa sĩ cổ đại thể hiện, chúng ta có thể thấy, sự biến dạng của Rồng qua từng thời đại là có sự khác nhau khá rõ rệt. Mõm rồng ngày càng ngắn lại tỉ lệ với thân ngày càng được dài ra (do ý thức hệ của các họa công từng thời). Sơ khởi, có lẽ Đồ hoạ kiến văn chí là một tư liệu cổ nhất có những ghi chép về hình trạng của Rồng: “Sừng như sừng hươu, đầu giống đầu lạc đà, mắt như mắt quỉ, hàm rắn, bụng trăn, vảy cá, móng ưng, chưởng tay như hổ, tai như trâu”… và hình tượng này luôn là những căn cứ cơ bản nhất để các họa công các thời kì thể hiện.

Hình tượng Rồng trên đồ gốm sứ có thể thấy là rất lâu, nhưng nếu chỉ tính là đồ chuyên biệt cho một triều đại thì rõ nhất bắt đầu từ thời Nguyên. Đặc điểm nhận dạng của Rồng đời Nguyên là chiếc đầu nhỏ mà tròn (nhỏ hơn đầu rồng đời Tống), số lượng của bờm rồng đời Nguyên thường là nhiều, nhưng cũng có thể ít. Do nanh tương đối dài mà hàm lại nhỏ khiến miệng rồng như được chia thành hình dài hoặc hình tròn, mép trên cong, nếu miệng há thì lưỡi vươn dài, mảnh, thân dài, móng dài mà cong móc vào trong, thường là ba, nhưng cũng có khi có bốn hoặc năm móng. Nếu năm móng thì tương đối nhỏ, đuôi dài nhưng nhọn, sắc màu đậm, đơn giản, ít khi có vẽ cùng hình ảnh nước, hình vẽ rất sinh động, bút pháp mạnh mẽ, khí thế rất uy dũng.

Thời Minh, sự biến chuyển hình trạng của Rồng có lẽ rõ nhất là từ thời Vĩnh Lạc, Tuyên Đức (1403-1434). Đầu rồng to hơn thời Nguyên, sắc màu đều đặn, mõm dài, mũi như mũi lợn nên còn gọi là Chư Bà long, răng nanh không những rất dài mà còn được phân hóa với nanh dưới và còn cong lên. Chiếc lưỡi dài vươn ra từ cái mồm khá rộng, ở thời kì đầu, lưỡi thường dài và nhọn, ở thời kỳ sau thì lưỡi đã nhỏ mà cong lại gần giống với Rồng thời Thanh, hai râu gập cong đối xứng hai bên mũi, ở hàm thường có hai hoặc ba chòm râu, bờm như những bó lông kết lại, ở thời kỳ đầu bờm ít, sau thì nhiều hơn, cong mà bay lên. Vẻ mặt Rồng được biểu lộ sự giận dữ đầy uy lực. Mắt rồng lúc này như mắt cá, trên đồ án thường được vẽ về một phía. Bộ phận móng như móng của chim ưng, thường là ba, bốn móng. Nếu năm móng thì đã là đồ chuyên biệt của quan diêu, thân đã được cách điệu, có vẻ to khoẻ hơn rồng thời Nguyên. Ở dân diêu, rồng phải vẽ rất giản dị, đuôi rồng thường to mà ngắn. Những họa tiết bổ trợ thường là sóng biển, lửa, mây hay hoa dây.

Ở thời Thanh sơ, sự chuyển biến của Hình dạng Rồng trở nên rõ rệt. Do nhan liệu và chất liệu đã có sự tinh chế và tính toán kĩ nên các đồ hoạ rất tinh mỹ, bút pháp nhuần nhuyễn, hình thức rất đa dạng, màu sắc tươi tắn, lớp lang rõ rệt. Do đại diện của một bộ tộc ngoài Trung Nguyên khiến quan niệm về Rồng đã được thay đổi. Sự biến chuyển ý nghĩa của hình tượng từ biểu tượng cho Hoàng đế đã nhập hẳn vào hình tượng của Hoàng đế. Tính nhân hóa của Rồng được nhấn rất mạnh. Đầu rồng rất to, đầu vuông trán rộng, mồm nhọn mà ngắn. Lưỡi tuỳ theo hướng của môi dưới mà cuộn lên, hàm trên hàm dưới đều có râu. Râu rồng thời Khang Hy thường như hình răng cưa, về sau thì phân ra hai chòm râu như râu dê, bờm thì tung ra sau hướng lên trên, hai râu dài cuộn xoắn hai bên mũi. Thân rồng thường theo nguyên tắc Tam ba cửu chiết (Lượn ba lần, cuộn chín khúc), móng rồng tựa như móng gà, năm ngón xoè như cái chong chóng, không còn cảm thấy sự dữ tợn của thời Nguyên và Minh. Cho đến cuối Thanh thì hình Rồng đã biến dạng, nanh dài, thân rồng vặn khúc tùy hứng, vảy không còn lớp lang mà tựa như mắt lưới.

Dưới đây là một số sản phẩm gốm sứ ngự dụng ( imperial ceramics) trong ba triều đại Nguyên – Minh – Thanh minh họa mà bạn có thể xem tham khảo nhằm phân biệt. Click vào hình để xem full size:

 

Hoặc bạn có thể xem hình trong ” album hình toàn tập gốm sứ cổ TQ 5 & 6 ” để so sánh và phân biệt.

MỤC LUC – SƯU TẦM GỐM SỨ TRUNG HOA – KIẾN THỨC


Read Full Post »